Participatie kan niet zonder strijd

Zoek weg van de weerstand

Tekst Jelle van der Meulen Beeld ANP Foto

Weerstand hoort bij een goed participatieproces, maar in de praktijk gaan we het nog te vaak uit de weg. Bestuurskundige Eva Wolf roept beleidsmakers op zich kwetsbaar op te stellen en actief weerstand op te zoeken in het participatieproces, zowel met burgers als in de eigen geledingen.

‘De overheid moet conflict creëren’

Typisch Nederlands, vindt Eva Wolf, assistent-professor aan de Tilburg University: ook al willen we meer participatie, het moet vooral gezellig en constructief blijven. ‘En dat terwijl strijd en weerstand juist essentieel zijn voor een daadwerkelijk effectief participatie­proces. We denken vaak: als je aan het begin veel investeert in participatie, via inspraakavonden en keukentafel­gesprekken, krijg je iedereen wel mee. Maar daar gaat het in wezen niet om. Pas als je een goed gesprek voert met mensen over hun boosheid en proble­men, valt het kwartje over wat er echt speelt en kun je nadenken over verbreding van de opgave.’

Binnenskamers knetteren We moeten inspraak dus meer verweven met strijd, aldus Wolf. Dat gaat verder dan alleen het gesprek tussen overheid en burger. ‘Het zou raadzaam zijn dat de overheid in de eigen organisatie eigen tegenstand, eigen conflict creëert. Nu komen andere perspectieven pas bovendrijven als burgers ze ten tonele brengen. Die kun je veel vroeger scherp hebben, als je zorgt dat het binnen de overheid soms knettert, door de ruimte te geven aan mensen die het radicaal oneens zijn.’ Als dat gesprek pas plaatsvindt als beleid al verder gevorderd is, ben je te laat, legt Wolf uit. ‘Je krijgt hoe dan ook met weerstand te maken, dan kun je maar beter zorgen dat mensen zo vroeg mogelijk boos worden. Dan kun je er nog iets mee! Neem de Regionale Energiestrategieën. Daar wordt eerst heel lang intern van alles besloten, om vervolgens nog te proberen mensen te laten participeren. Dan ontstaat conflict, wat goed is, maar het is te laat. Probeer daarom bewust op zoek te gaan naar weerstand, door mensen ervan te doordingen: er gaat hier echt iets gebeuren, spreek je daar over uit.’

Kwetsbaarheid De grootste uitdaging volgens Wolf is om je als overheid kwetsbaar op te stellen. ‘Het is gemakkelijk om te doen alsof alle expertise onomstreden is. In plaats daarvan zou je moeten toegeven dat sommige dingen onzeker zijn.’ Je krijgt bovendien nooit iedereen mee met je beleid, maar dat hoeft ook niet, vervolgt Wolf. ‘Je houdt altijd conflicten over wat er moet gebeuren. Maar zoek je die weerstand tijdig op, dan kom je er misschien achter dat er heel andere dingen spelen in de leefwereld van mensen. Koppel je die aan het beleid dat je uit wil voeren en zorg je dat mensen kunnen profiteren en niet alleen de lasten dragen, dan krijg je een heel ander soort participatie en ben je een eind op weg om beter beleid te maken.’ ◼

Luister ook naar de podcast van Eva Wolf op de website van Publiek Denken.

Deel dit artikel