Energie voor later

Drenthe en Groningen waterstofregio van Europa

Tekst Pieter Verbeek Beeld ANP Foto

Al jaren zingt het rond als duurzame belofte van de toekomst: waterstof. Hoewel de ontwikkelingen nog in volle gang zijn en er nog steeds nadelen aan verbonden zijn, heeft Drenthe de ambitie uitgesproken om samen met Groningen de waterstofregio van Europa te worden. Hoe staat het daarmee?

Demissionair minister-president Mark Rutte bezoekt de Groningse busremise van OV-bureau Groningen Drenthe, waar onlangs een van de grootste groene waterstoftankstations van Europa is geopend en twintig nieuwe waterstofbussen in gebruik zijn genomen

‘In 2050 wil Drenthe helemaal energieneutraal zijn’

Bijna 2 jaar geleden werd Noord-Nederland door de Europese Commissie uitgeroepen tot Europa’s eerste Hydrogen Valley. De regio kreeg een subsidie van 20 miljoen euro met een publiek-private co-financiering van 70 miljoen euro. Daarmee moet voor 2025 een volledig functionerende, groene waterstofketen actief zijn in de provincies Drenthe en Groningen. Van de productie van waterstof, vulpunten, openbaar vervoer en industrie tot scheepvaart.

Waterstofvulpunten Deze keten begint nu vorm te krijgen, vertelt Tjisse Stelpstra, gedeputeerde van de provincie Drenthe, met de portefeuille klimaat en energie. Eind september opent in Assen de eerste van vijf openbare waterstofvulpunten die de provincie met de Europese subsidie ontwikkelt. In Emmen zal volgend jaar in samenwerking met Shell een waterstoffabriek komen, waar ook een vulpunt aan gekoppeld wordt voor vrachtverkeer en voor de dertig waterstofbussen die binnenkort rondrijden in Groningen en Drenthe. Onlangs heeft Drenthe nog eens tien extra waterstofbussen aangeschaft. ‘Daarmee willen we de kip-eidiscussie doorbreken,’ vertelt Stelpstra. ‘Anders krijg je weer de discussie van: je kunt wel een waterstofpompstation maken maar er rijdt niks op.’ De provincie Drenthe zelf heeft al vier waterstofauto’s in huis voor het personeel. In 2050 wil Drenthe helemaal energieneutraal zijn, 10 jaar eerder al op het gebied van woningen. Ook daar gaat waterstof een belangrijke rol spelen. Zo zijn 22 partners in Hoogeveen gestart met de bouw van de eerste waterstofwijk van Nederland. In een deel van al bestaande bouw wordt het gas vervangen door waterstof. Een ander deel van de wijk is nieuwbouw. Stelpstra: ‘We doen het omdat we daarmee vanaf het begin af aan alles kunnen ontdekken rond waterstof. En als het werkt, kunnen we het ook uitrollen naar de wijken die er naast liggen.’

Heilige graal? Waterstof wordt vaak bejubeld als de duurzame energiebron voor de toekomst. Je hebt alleen een bijna oneindige grondstof als water nodig. Dat zet je met hulp van elektrische stroom om in waterstof en zuurstof, waarvan we het eerste als energiebron gebruiken. ‘Het is zeker niet de heilige graal,’ stelt Frank Mietes van de organisatie Alles over Waterstof. ‘Maar als energiedrager en energiebron is het wel een essentieel onderdeel van de duurzame energiemix om de energietransitiedoelen in 2050 te halen. We kunnen bijvoorbeeld stroom uit zon en wind erin opslaan bij pieken, zodat we het later kunnen gebruiken in perioden van bewolking of windstilte.’ Momenteel wordt waterstof al op grote schaal gebruikt in de procesindustrie, van de productie van kunstmest en biobrandstoffen tot pindakaas. Mietes: ‘Hier is het echter een ingrediënt in het productieproces. Nu moeten we de volgende stap maken, namelijk waterstof als energiedrager toepassen, bijvoorbeeld in stadsbussen of stadsverwarming.’ Daar liggen volgens hem de grote voordelen. ‘Voor het gebruik in voertuigen kun je waterstof, net als bij lpg, binnen enkele minuten tanken om te kunnen doorrijden. Bij het gebruik ervan komt er alleen waterdamp vrij, geen uitstoot van broeikasgassen of stikstof.’

Onbekend maakt onbemind Als het zoveel te bieden heeft, waarom passen we het dan nog maar zo weinig toe? Volgens Mietes komt dat doordat waterstof nog een beetje in een verdomhoekje zit. ‘Mensen associëren waterstof nog steeds met minder leuke dingen als waterstofbommen, zeppelins en met explosiegevaar. Onbekend maakt onbemind.’ Ook is de productie van waterstof momenteel nog verre van CO2-neutraal. In de praktijk wordt de meeste waterstof namelijk nog gemaakt met aardgas. Ongeveer 1 procent van alle waterstof is maar groen, dus geproduceerd met stroom uit wind of zon. Dat staat de ontwikkelingen wel in de weg. Want wacht je op de dag dat alle waterstof groen geproduceerd wordt, of ga je nu al aan de slag? ‘Laten we hetzelfde doen als met de elektrificatiestappen die worden gemaakt,’ stelt Mietes. ‘Op dit moment wordt op een goede dag zo’n 15 procent van onze stroom schoon geproduceerd. De rest komt nog steeds uit productie waarbij CO2 vrijkomt. Als we eerst zouden wachten tot alle stroom groen is, zou er nog geen Tesla op de weg rijden. Daarom moeten we met waterstof ook aan de slag, we kunnen niet wachten. We moeten parallel gewoon beginnen en zorgen dat de vergroening op gang komt. We zitten nu op een kantelpunt.’ Dat vindt Stelpstra ook. De stap naar groen geproduceerde waterstof is volgens hem nog duur, maar de provincie Drenthe wil er wel naartoe. Daar is wel hulp voor nodig van het rijk. ‘Al het begin is moeilijk. We wachten nu ook tot het rijk boter bij de vis doet met haar waterstofambities. Er moet echt iets komen à la SDE++-regeling (Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie, red.) om die eerste hobbel over te komen. We hebben gezien met zon en wind hoe goed dat werkt. Op dit moment hebben we hier in de regio al 13 miljoen euro erin geïnvesteerd om dat vliegwiel op gang te brengen. Dat is omdat we erin geloven. Uniek in Nederland is dat we een heel gasnet hebben, dat straks voor een groot deel niet meer gebruikt wordt. Daar kun je zo die waterstof doorheen halen. Er zijn maar geringe aanpassingen voor nodig.’

Nieuwe economie Ook spelen economische belangen mee in Drenthe om in te zetten op waterstof. Stelpstra: ‘De Groninger gaswinning stopt ermee. Veel mensen beseffen niet dat daarmee ook in Drenthe duizenden banen verloren gaan. We zijn dus ook op zoek naar een nieuwe economie. Energieprovincie zijn we al van de tijd van de turf, dus het is logisch dat we de volgende stap maken.’ Daar heeft de regio wel de hulp van het rijk bij nodig. ‘Willen wij hier in Noord-Nederland een boost maken met waterstof, dan hebben daarvoor we heel veel schone energie nodig. Dat windpark op de Noordzee boven Groningen moet er dan ook echt komen, en daarvan ook een kabel naar de Eemshaven. Dat is essentieel om hier de boel op gang te krijgen. Daar hebben we Den Haag dus keihard voor nodig. Voor de komende jaren neemt Noord-Nederland ook weer een groot deel voor zijn rekening van de energievoorziening via de regionale energie strategieën (RES). Drenthe pakt al 10 procent van de landelijke opgave voor zijn rekening, Groningen zelfs nog meer. Dat kan niet zonder een goede infrastructuur.’ ◼

‘De stap naar groen geproduceerde waterstof is nog duur’

Deel dit artikel