Veilig, robuust,
duurzaam én slim

Gedurende een aantal jaren heb ik, samen met een groot aantal collega’s, als directeur-generaal Mobiliteit bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, mogen werken aan smart mobility. Na bijna veertig jaar op verschillende ministeries te hebben doorgebracht, ga ik vanaf september 2019 als buitengewoon adviseur aan de slag met leiderschap. Graag maak ik van de gelegenheid gebruik om voor de laatste keer - althans in het openbaar - de schijnwerper te zetten op een onderwerp dat de afgelopen jaren bij mij hoog op de agenda heeft gestaan en wat mij betreft noodzakelijk is om Nederland in beweging te houden: smart mobility dus.

Op het gebied van mobiliteit hebben we te maken met een aantal grote vraagstukken: veiligheid, duurzaamheid en drukte. We hebben te kampen met files op de wegen, terwijl ook de treinen overvol zijn. Die problemen zijn niet alleen op te lossen door de aanleg van meer wegen en meer rails. Belangrijk is ook dat wij ons bestaande systeem slimmer gaan gebruiken. Dat wil zeggen dat het hele vervoersysteem de komende jaren ‘smarter’ wordt: niet alleen personenauto’s en vrachtwagens, maar ook de trein en de fiets, kortom alle manieren om van A naar B te komen. Het ministerie van IenW heeft deze strategische keuze geduid in de Schets Mobiliteit naar 2040 met de begrippen ‘veilig, robuust en duurzaam’.

Het aantal mogelijke maatregelen is bijkans eindeloos. We kunnen bijvoorbeeld het goederenvervoer over de weg slimmer plannen om te voorkomen dat er nog lege vrachtwagens rijden en het internationale goederenvervoer per trein aantrekkelijker maken door vermindering van de administratieve lasten. We kunnen de trein aantrekkelijker maken voor reizigers door betere aansluitingen op andere vervoersvormen en door met een app zichtbaar te maken waar in de trein nog zitplaatsen zijn. Een andere app wijst de weg naar een parkeerplaats. En door één betaalsysteem voor trein, fietsenstalling en parkeerplaats wordt het gebruik van verschillende modaliteiten makkelijker. Kortom: het gaat bij smart mobility om een optelsom van slimme mogelijkheden.

Essentieel voor deze verbeteringen zijn data, heel veel data die - rekening houdend met de privacy - worden gedeeld met partijen die ermee aan de slag gaan om bijvoorbeeld apps te ontwikkelen. Een concept als Mobility as a Service (MaaS), waarbij de reiziger van verschillende modaliteiten gebruik maakt om van A naar B te komen, kan alleen maar tot stand komen door data te delen en te koppelen. De overheid en ongeveer veertig marktpartijen werken nu samen in een aantal MaaS-pilots in zeven regio’s. Alle partners zijn risicodragend en profiteren van de opbrengsten. Voor marktpartijen is er financieel rendement, terwijl de overheid maatschappelijk rendement behaalt doordat beter gebruik kan worden gemaakt van bestaande infrastructuur. Dit bespaart geld dat aan andere mobiliteitsoplossingen kan worden besteed.

Een heel belangrijke reden voor smart mobility is veiligheid. Veel auto’s hebben nu al sensoren die automatisch afstand houden. Een volgende generatie kijkt verder vooruit en heeft zicht op wat er tien auto’s verderop gebeurt; dat maakt eerder anticiperen mogelijk waardoor het verkeer veiliger wordt. Ook het programma Talking Traffic draagt daaraan bij. Door de installatie van iVRI’s, intelligente verkeerslichtinstallaties die communiceren met het wegverkeer, verbetert de doorstroming op kruispunten. Bovendien scheelt het voorkomen van stilstand uitstoot, dus het is ook goed voor het milieu. En uiteindelijk zal de zelfrijdende auto voor nog meer veiligheid zorgen. Nederland loopt bij deze ontwikkeling voorop in de wereld.

Ook op het spoor doet smart mobility zijn intrede in de vorm van het European Rail Traffic Management System, het nieuwe Europese beveiligingssysteem ERTMS. Na invoering van dat systeem verdwijnen de seinen langs de baan die het spoor indelen in vaste ‘blokken’ waarbinnen zich maar één trein mag bevinden. Treinen kunnen onderling de afstand tot elkaar in de gaten houden, dichter achter elkaar rijden en op elkaar reageren. De capaciteit van het spoor én de veiligheid nemen daardoor toe.

Bij een veelomvattend onderwerp als smart mobility is samenwerking onmisbaar. De overheid zet dit niet in haar eentje op poten, er is overleg voor nodig met een groot aantal partijen. Dat gaat uiteraard over techniek, maar ook over gedrag. Voorbeelden zijn afspraken over het afvlakken van het piekvervoer in de spitsuren. Dat lukt alleen wanneer universiteiten en hogescholen hun colleges op andere tijdstippen laten beginnen. Ook met werkgevers wordt gesproken over het aanpassen van de werktijden. Verder is gedragsbeïnvloeding van reizigers van belang, bijvoorbeeld door middel van tarifering: goedkoper reizen buiten de spits dan in de spits.

Van tarifering in het openbaar vervoer is het maar een kleine stap naar vormen van beprijzing op de weg in combinatie met smart mobility, bij het behalen van de klimaatdoelstellingen. In het regeerakkoord is de komst van een heffing voor vrachtwagens al vastgelegd. De opbrengst daarvan zal worden gebruikt om het goederenvervoer schoner te maken, bijvoorbeeld door het stimuleren van rijden op waterstof. Het systeem is over een aantal jaren startklaar.

In de afgelopen jaren is door velen hard gewerkt aan uiteenlopende vormen van smart mobility. Bij gemeenten, verkeer- en vervoerregio’s en provincies, bedrijven, maatschappelijke instellingen én zeker ook bij het ministerie van IenW. Met deze special willen wij graag laten zien wat er op diverse terreinen gebeurt; van data delen tot avatars en van ADAS tot Talking Traffic. Nederland doet het goed op het gebied van smart mobility dankzij slimme mensen. Een aantal van hen willen wij ook graag in beeld brengen met deze special.

Ter gelegenheid van mijn afscheid als DG heb ik een boekje geschreven getiteld: Knipoogwijsheid. Hierin staan 100 oneliners die mij tijdens mijn loopbaan van pas zijn gekomen en hebben geholpen. Eén daarvan is: the best way to predict the future is to invent it. We zijn een eind op weg met smart mobility, maar er moet ook nog veel gebeuren. Ik wens iedereen die zich inzet om Nederland bereikbaar, veilig en duurzaam te houden veel slimme doekracht toe.


Mark Frequin

Directeur-generaal Mobiliteit bij het

ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Deel dit artikel