Data op orde:

krachten bundelen

Goede regie is de sleutel

Individuele op maat gemaakte adviezen - de ene weggebruiker wordt bij een omleiding linksom gestuurd, de andere rechtsom - kunnen congestie helpen verminderen

Tekst Maurits van den Toorn

Beeld Ministerie van IenW

‘Data zijn geen moetje, ze zorgen ervoor dat je als overheid je taken beter kunt uitvoeren. Data zijn na weg, spoor, water en lucht de vijfde modaliteit aan het worden,’ stelt Ineke Meijer van AT Osborne, namens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) procesmanager van de digitalisering bij overheden op het terrein van mobiliteit.

‘Vroeger waren data bijproducten, nu het hoofd­onderwerp’

Om te beginnen is digitalisering onvermijdelijk, ziet Meijer: ‘Je ontkomt er niet aan. Iedereen is met z’n smartphone in de weer, we betalen online, alles wordt digitaal. Burgers verwachten dat ook de overheid hierin meegaat. Data waren vroeger bijproducten uit de werkprocessen, maar ze vormen nu het hoofdonderwerp. Ze kunnen bijvoorbeeld helpen bij het communiceren over wegwerkzaamheden. Nu zie je vaak een wirwar van verkeersborden en de melding dat je je navigatie moet uitzetten. Met behulp van digitale aansturing kun je verkeersdeelnemers juist gerichter sturen en individueel advies geven op het moment dat ze dit het hardst nodig hebben. Data speelt ook een belangrijke rol bij Mobility as a Service (MaaS) waarbij je met één app verschillende modaliteiten regelt om op je bestemming te komen. Om dit tot een succes te maken moet er veel informatie met verschillende partijen uitgewisseld worden, zoals reizigersdata, informatie over de beschikbaarheid van bijvoorbeeld deelfietsen en storingsinformatie. Een ander voorbeeld zijn intelligente verkeerslichten die aankomende verkeersdeelnemers herkennen en daarop groentijden kunnen aanpassen of een ambulance veilig voorrang kunnen geven: dataproductie, -kwaliteit, -bescherming en -ketens spelen dan een cruciale rol. ’


Krachten bundelen

Een aantal toepassingen draait al in het programma Talking Traffic, een partnership tussen overheid en marktpartijen dat eind 2016 voor een periode van vijf jaar werd afgesloten. De innovatiefase en marktintroductie zijn hierin gecombineerd, waardoor nieuwe toepassingen geen tijdelijke en/of lokale pilots blijven, maar daadwerkelijk grootschalig, landelijk worden uitgerold. ‘Het is bij digitalisering, bijvoorbeeld bij de invoering van iVRI’s (intelligente verkeersregelinstallaties), van groot belang dat overheden de krachten bundelen en werken aan uniformering van functionaliteiten, koppelvlakken en data-items.


Je moet als truckchauffeur, busbestuurder of ambulancebroeder als je een gemeente- of provinciegrens passeert, niet ineens andersoortige of geen informatie krijgen. Dat vraagt om onderlinge afspraken tussen overheden, het versterken van de organisatie en sturing en uniformering van afspraken met elkaar. Die structurele borging van data aan overheidskant is essentieel; met alle overheden in Nederland is in het BO MIRT (Bestuurlijk Overleg over het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport, red.) vorig najaar als doel gesteld om in 2023 publieke data structureel op orde te hebben. In oktober van dit jaar wordt in alle landsdelen met het rijk besloten hoe ze dit zullen doen.’


Beleidskeuzes optimaliseren

Lindy Molenkamp, directeur Beheer en Uitvoering bij de provincie Noord-Holland, wijst op nog een bijkomend belang van data: ze maken duidelijk of beleid en investeringen effectief zijn. ‘Data zorgen voor transparantie, ze zijn een onderligger voor beleid en de motor waarop de organisatie draait. Bij smart mobility is ervoor gekozen om op vijftien terreinen data te verzamelen (Data Top 15), waaronder wegwerkzaamheden, incidenten, matrixborden, verkeerslichten, parkeren en fietsers. Met behulp van informatie uit die data kunnen weggebruikers én wegbeheerders keuzes maken: de weggebruiker kiest bij een file voor een andere route, de wegbeheerder ziet door aggregatie van data waar files ontstaan en onveilige plekken zijn. Daarmee kan hij zijn beleidskeuzes optimaliseren. Bovendien is later ook de effectiviteit van investeringen te zien, wat belangrijk is voor de publieke verantwoording.’

De effectiviteit neemt toe naarmate er meer data beschikbaar komen. Molenkamp schetst een toekomstperspectief: ‘Als je mobiliteitsdata over bijvoorbeeld zwaar vrachtverkeer weet te koppelen aan een ‘materialenpaspoort’ en het asset management van infrastructuur, dan kun je het benodigde onderhoud en de restlevensduur van bruggen en viaducten beter voorspellen. Dat is er nog niet van vandaag op morgen, maar dat wordt zeker mogelijk.’


‘Data zorgen voor transparatie en zijn een onderligger voor beleid’

Beleidskeuzes optimaliseren

Lindy Molenkamp, directeur Beheer en Uitvoering bij de provincie Noord-Holland, wijst op nog een bijkomend belang van data: ze maken duidelijk of beleid en investeringen effectief zijn. ‘Data zorgen voor transparantie, ze zijn een onderligger voor beleid en de motor waarop de organisatie draait. Bij smart mobility is ervoor gekozen om op vijftien terreinen data te verzamelen (Data Top 15), waaronder wegwerkzaamheden, incidenten, matrixborden, verkeerslichten, parkeren en fietsers. Met behulp van informatie uit die data kunnen weggebruikers én wegbeheerders keuzes maken: de weggebruiker kiest bij een file voor een andere route, de wegbeheerder ziet door aggregatie van data waar files ontstaan en onveilige plekken zijn. Daarmee kan hij zijn beleidskeuzes optimaliseren. Bovendien is later ook de effectiviteit van investeringen te zien, wat belangrijk is voor de publieke verantwoording.’

De effectiviteit neemt toe naarmate er meer data beschikbaar komen. Molenkamp schetst een toekomstperspectief: ‘Als je mobiliteitsdata over bijvoorbeeld zwaar vrachtverkeer weet te koppelen aan een ‘materialenpaspoort’ en het asset management van infrastructuur, dan kun je het benodigde onderhoud en de restlevensduur van bruggen en viaducten beter voorspellen. Dat is er nog niet van vandaag op morgen, maar dat wordt zeker mogelijk.’


Goede regie

Patrick van Norden is beleidsadviseur Verkeer en Regiocoördinator Talking Traffic in de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH), het samenwerkingsverband tussen 23 gemeenten op (vooral) de gebieden verkeer en vervoer. Van Norden is volop bezig met de uitrol van digitalisering. ‘De MRDH waarschuwt gemeenten en bestuurders dat dit eraan komt en helpt ze door uitleg te geven, zaken gemeenschappelijk te organiseren en soms een beetje te subsidiëren. De MRDH faciliteert, de wegbeheerders blijven uiteindelijk zelf verantwoordelijk.’

Hij legt uit hoe noodzakelijk een goede regie is. ‘De meeste mensen plannen hun reis niet, in ieder geval niet hun dagelijkse ritten. Dynamische route-informatiepanelen langs de weg en het dynamisch reizigersinformatiesysteem bij de halte of op het station helpen, de radio met verkeersinformatie ook, maar dan ben je al onderweg. Voor vertrek op je smartphone kijken, doet nog niet iedereen en dat betekent dat ze onderweg soms doelloos staan te wachten. Goede informatie helpt om de juiste keuzes te maken, maar daarvoor moet je wel data hebben. De datahonger wordt steeds groter: zijn er vertragingen door incidenten, zijn er evenementen, wanneer staat de brug open? Die data moeten nog betrouwbaarder en nog nauwkeuriger worden, zodat mensen ze kunnen gebruiken om hun reis te plannen. Dat betekent ook dat die data landelijk op dezelfde manier moeten worden aangeleverd, we moeten overal hetzelfde communiceren. Daarover moeten we niet alleen als overheden met elkaar afspraken maken, maar ook met derden zoals organisatoren van evenementen.’

Het uiteindelijke doel is om zoveel mogelijk burgers vooraf en onderweg goed te ondersteunen met op maat gemaakte adviezen en daarmee ook bij te dragen aan verbetering van de verkeersveiligheid, leefbaarheid en duurzaamheid. Dat lukt alleen als alle overheden meedoen in het op orde hebben en houden van de benodigde data. Dat zal kosten met zich meebrengen, bijvoorbeeld voor de inzet van een extra fte, maar er staan baten tegenover: maatschappelijke baten in de vorm van meer veiligheid, maar ook directe baten voor de wegbeheerder. Op termijn zijn er minder borden langs de weg nodig en taken als beheer en onderhoud en verkeers­management worden efficiënter. Van Norden: ‘Er is nu een aanvalsplan om in 2023 90 procent van de data structureel op orde te hebben. Wij willen in de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag dan in ieder geval de informatie over de doorgaande wegen gedigitaliseerd hebben. Dat niet iedere buurtbarbecue dan in het systeem zit, ach… Er is nu al behoorlijk wat, maar het moet nog een slag beter en betrouwbaarder.’ ◼


Deel dit artikel