IenW volgt
ontwikkelingen avatars

‘Ultieme vorm van
vrijheid en mobiliteit’

Tekst Pieter Verbeek

Beeld Shutterstock

Op de korte termijn zullen avatars weinig invloed hebben op onze mobiliteit. Maar in de toekomst kan dat veranderen. ‘Eigenlijk bieden avatars een vorm van ultieme vrijheid en mobiliteit,’ zegt Bon Bakermans, adviseur bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). ‘Je kunt op een andere bestemming komen zonder te reizen, en daarbij alle zintuigen interactief gebruiken.’

We kennen al de operatierobots in ziekenhuizen. Zo werkt bijvoorbeeld het Medisch Centrum Leeuwarden al sinds 2012 met de beroemde Da Vinci-robot. Ook banken experimenteren al met robots die klanten uitleg kunnen geven. De volgende stap is de komst van avatars: technologie die ons in staat stelt om op grote afstand te zien, horen, voelen en communiceren met de fysieke omgeving. De term avatar is geïnspireerd op de 4-jarige internationale challenge van XPrize om een avatar-systeem op te zetten. Vanuit Nederland doen er ook teams mee aan deze challenge.  

Avatars integreren verschillende nieuwe technologieën zoals robotica, augmented reality, geavanceerde sensortechnologie, brain machine interface, machine learning, kunstmatige intelligentie en IoT (Internet of Things). En in tegenstelling tot robots - die menselijk handelen vervangen - stellen ze de vaardigheden van de mens centraal. ‘Ze zijn eigenlijk een verlengstuk van de menselijke zintuigen,’ stelt Bakermans.


Toekomstmuziek

Avatars bieden allerlei mogelijkheden, concludeert de TU Delft, die op verzoek van IenW onderzoek naar dit onderwerp deed. Zo kun je met een avatar bijvoorbeeld op afstand een sluis inspecteren, direct een reparatie uitvoeren en die monitoren. Bakermans: ‘Je kunt de finesse van de menselijke hand omzetten naar de hand van de avatar zonder dat je te maken krijgt met fysieke beperkingen, zoals bij het tillen van zware sluisdeuren in een overdruksituatie, bij werkzaamheden onderwater of in ruimten die te klein zijn voor een mens. Ook op andere terreinen kunnen avatars van nut zijn, zoals in de zorg of bij defensie. Zo kun je in een oorlogssituatie een patiënt opereren, zonder dat de chirurg ter plekke is en fysiek gevaar loopt. Ik verwacht dan ook dat daar de eerste echte toepassingen te vinden zullen zijn.’


Ongewenste gevolgen?

Op de korte termijn hebben avatars geen grote impact op de beleidsterreinen van IenW, is een tweede conclusie van de TU Delft. Maar op langere termijn zou dat kunnen veranderen. Bakermans: ‘Eigenlijk zijn avatars een vorm van ultieme mobiliteit: je kunt op een andere bestemming zijn zonder je fysiek te verplaatsen, en daarbij alle zintuigen interactief gebruiken. De overtreffende trap van het huidige video conferencing met een veelvoud aan mogelijkheden. En minder reizen betekent dan mogelijk minder verkeer en minder files.’

Naast de TU Delft heeft IenW ook andere universiteiten ingeschakeld om de impact van de innovatie te onderzoeken. Zo deden studenten bestuurskunde van de Erasmus Universiteit in Rotterdam onderzoek naar de rol van de overheid, en keken studenten filosofie van de Vrije Universiteit van Amsterdam naar de sociale en filosofische vraagstukken rondom avatars. ‘Als overheid moet je voorbereid zijn: wat voor impact heeft deze innovatie op de samenleving? Zijn de effecten louter positief of brengen ze ook ongewenste gevolgen met zich mee? We moeten dus tijdig anticiperen en bepalen of overheidsingrijpen wenselijk is: avatars, ‘ja mits’ of ‘nee tenzij.’

De ontwikkeling van avatars zal ook andere sectoren stimuleren, zoals die van de sensor- en communicatietechnologie en kunstmatige intelligentie. Bakermans: ‘Goede sensoren zijn nodig voor avatars, maar kunnen ook weer bijdragen aan zelfrijdende auto’s. Dat zorgt mogelijk ook voor een grotere veiligheid en doorstroming op de Nederlandse wegen. De ontwikkeling staat dus niet op zichzelf en heeft spillovers naar andere domeinen.’ De avatars moeten immers worden bediend over grote afstanden en met grote betrouwbaarheid, nauwkeurigheid en in real time.

Of en wanneer de eerste avatar in Nederland zijn intrede doet, durft Bakermans niet te zeggen. ‘De eerste zorgrobots zijn al op kleine schaal ingezet tegen eenzaamheid van mensen die aan huis gebonden zijn. Nieuwe mogelijkheden en gebruik zullen snel zichtbaar worden in de komende jaren. Met andere ministeries zoals Defensie, Justitie en Veiligheid en VWS gaan we de komende tijd bepalen of en hoe we gezamenlijk de ontwikkelingen van avatars kunnen volgen en stimuleren,’ aldus Bakermans.’ ◼

Deel dit artikel