Iedereen moet digitaal mee kunnen doen, ook senioren

Ouderen online

Tekst Pieter van den Brand

Beeld SeniorWeb

Op leeftijd en mediawijs? Die combinatie komt steeds vaker voor. Toch zijn lang niet alle overheidswebsites voor ouderen even toegankelijk. Belangenbehartiger SeniorWeb probeert daar wat aan te doen. Onder andere door intensief met overheden samen te werken en de digitale wensen van ouderen goed voor het voetlicht te brengen.

Sommige ouderen hebben hulp nodig om online te gaan

‘Het is lastig de juiste ingang bij de digitale overheid te vinden’

De senioren van Nederland manifesteren zich steeds meer online. In 2018 had 90 procent van de 6,8 miljoen 50-plussers toegang tot internet. 80 Procent is bovendien volop actief, aldus de cijfers van het CBS. Zo neemt het aantal webshoppende senioren rap toe. Kocht in 2012 nog maar een kwart van de 65-plussers iets op internet, vorig jaar was dat al 45 procent. Steeds meer ouderen ruilen hun vaste pc in voor tablet en smartphone. Van de 75-plussers heeft 30 procent een mobiele device, drie jaar geleden nog maar 10 procent. Het gebruik van social media heeft de afgelopen jaren een hoge vlucht genomen. In 2017 was 64 procent van de 65- tot 75-jarigen actief aan het twitteren en appen, vijf jaar geleden nog geen kwart.


Wat niet wil zeggen dat ouderen geen digitale hulp kunnen gebruiken. ‘Er komen steeds meer verschillende merken apparaten en smartphones. Bijna iedereen heeft een ander model. Hetzelfde geldt voor besturingssystemen. Ook vindt steeds meer dienstverlening online plaats. Dat maakt het voor veel mensen lastig,’ vertelt Ingrid Kock, manager PCHulp en Leercentra van SeniorWeb. De landelijke vereniging timmert al meer dan twintig jaar aan de weg om ouderen te ondersteunen zich te ontplooien in de digitale samenleving. Door het hele land bevinden zich ruim vierhonderd leslocaties, waar actieve vrijwilligers cursussen, workshops en inloopuren verzorgen voor hun mede-ouderen. De circa honderdvijftigduizend leden kunnen bij digitale ongemakken gebruik maken van de dienst PCHulp, niet alleen op de vaste computer maar ook op de tablet en smart­phone. Vanuit het landelijk bureau in Utrecht ondersteunen Kock en haar team de drieduizend vrijwilligers in het land met onder meer trainingen.


‘Het is zonde om overheidsgeld te spenderen aan iets dat al bestaat’

Digitale behoefte

Kock heeft de behoeften onder ouderen in de loop der tijd zien veranderen. ‘Vroeger kregen we vooral vragen over technische aspecten, zoals een vastgelopen pc. Naast deze basisbehoeften is de nadruk op de toepassing van applicaties komen te liggen. Hoe kan ik bestanden tussen apparaten synchroniseren, maar ook hoe kan ik een phishing-mail checken? Ouderen vinden veiligheid belangrijk. Gelukkig zijn ze voorzichtig en klikken ze niet meteen overal op. Senioren zijn bovendien veeleisender geworden. Een probleem moet zo snel mogelijk worden verholpen. Ook zij werken immers dagelijks met hun digitale apparaten. We zijn er trots op dat we veel impact hebben. Voor veel leden zijn we een vangnet. Onze vrijwilligers zijn van dezelfde generatie. Ze spreken dezelfde taal, gaan niet te snel en leggen geduldig alles uit. Een derde van hen is vrouw en dat aandeel willen we opvoeren.’


De digitale behoeften van ouderen richten zich ook op het online regelen van allerlei zaken, denk aan internetbankieren of een digitale belastingaangifte doen. ‘Ouderen willen hun berichtenbox op MijnOverheid raadplegen en hun DigiD gebruiken. In afstemming met de Belastingdienst hebben we een wegwijzer voor een digitale belastingaangifte gemaakt, maar wel met een printoptie, dat dan weer wel,’ vertelt Saskia Hamminga-Roest, verantwoordelijk voor de communicatie en marketing bij SeniorWeb. ‘De wegwijzer is zo goed bevallen dat de Belastingdienst er zelf naar verwijst.’ Lastig voor ouderen, merkt ze op, is het vinden van de juiste ingangen bij de digitale overheid. ‘Elke organisatie lijkt zijn eigen website te hebben. Ook bij de gemeente is weer een aparte inlog nodig. Intussen regel je steeds meer overheidszaken online. Al wil dat per gemeente nog wel eens verschillen.’ SeniorWeb werkt intensief samen met overheden om senioren beter te betrekken in de ontwikkeling van digitale overheidsdienstverlening. Medewerkers van de vereniging spreken regelmatig met niet alleen de Belastingdienst maar ook met de Sociale Verzekeringsbank (waar ouderen hun AOW en eventuele zorgtoeslag van ontvangen) en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) om de digitale wensen van ouderen voor het voetlicht te brengen. ‘We zien dat de overheid erg gedreven is om de kwaliteit van de e-dienstverlening te verbeteren en digitale diensten beter aan te laten sluiten op gebruikers. Overheidsorganisaties moeten daarom hun websites laagdrempeliger maken’, zegt Hamminga-Roest. ‘Er is een grote behoefte aan duidelijk en begrijpelijk taalgebruik. Neem ook de mogelijkheid om een webpagina te beluisteren. Op veel websites van de overheid kan dat niet.’


De medewerkers van SeniorWeb zijn dan ook positief over de Kamerbrief die staatssecretaris Raymond Knops van BZK eind vorig jaar naar het parlement stuurde over ‘digitale inclusie’. Het kabinet wil de 2,5 miljoen Nederlanders die het moeilijk vinden om met digitale apparaten te werken, vooruit helpen. ‘De Kamerbrief is helder geschreven, in Jip en Janneke-taal.’


Digitaal participeren

De boodschap dat iedereen in onze samenleving digitaal mee moet kunnen doen, onderschrijft SeniorWeb van harte. ‘Wel willen we adviseren nieuwe initiatieven zoveel mogelijk aan te laten sluiten bij wat er al is. Via de openbare bibliotheken en organisaties als SeniorWeb gebeurt al heel veel. Wij hebben een wijdvertakt netwerk om ouderen te helpen digitaal te participeren, zonder commerciële drivers. Maak gebruik van de bestaande infrastructuur en spendeer geen overheidsgeld om iets op te zetten wat al bestaat.’ ◼

Deel dit artikel