ID van de toekomst

Van blockchain tot automatische gezichtsherkenning

Tekst Bas Nieuwenhuijsen

Beeld Dimitry de Bruin

De afgelopen jaren zijn er steeds meer digitale identiteitsoplossingen beschikbaar gekomen. Overheden, bedrijven en burgers kunnen met uiteenlopende digitale middelen toegang verlenen of krijgen tot allerlei diensten en producten. Maar is het ook veilig en betrouwbaar? En hoe zit het met privacy?

Rhodia Maas

Rhodia Maas is directeur van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens

‘Heldere kaders zijn belangrijk, zowel in Nederland als internationaal

‘De overheid is een reeks onderzoeken en experimenten gestart rond digitale identiteit. Geen grote sprongen, maar kleine stapjes vooruit. We weten niet hoe de nieuwe tijd er precies uit zal zien, maar we zijn bezig het te onderzoeken en te ontdekken,’ aldus Rhodia Maas, directeur van de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens, RvIG. ‘We onderzoeken bijvoorbeeld samen met de TU Delft en het Franse IDEMIA (dat Nederlandse reisdocumenten levert, red.) wat een zelf-soevereine identiteit betekent met betrekking tot blockchain-technologie. Uitgangspunt is het versterken van de autonomie van de burger in de digitale wereld, zodat hij met meer privacy en veiliger zijn transacties kan aangaan met overheden, bedrijfsleven, burgers, dingen (Internet of Things) en processen. Of blockchain, een manier om (ID-)waarde te transporteren waarbij fraude onmogelijk is, een geschikt middel is, moet nog blijken. Dus onderzoeken we het. Ik kan mij bijvoorbeeld voorstellen dat een blockchain goed werkt als het gaat om attestaties: zodra iemands identiteit vaststaat, kun je bijvoorbeeld toevoegen dat hij of zij arts is en dus bepaalde dingen mag doen. We willen ook experimenteren met identiteitsgegevens op je smartphone. Het is mooi dat we daarvoor de ruimte hebben en dat experimenten ook mogen mislukken, want dat levert net zo goed inzicht op.’


‘De behoefte om goede standaarden te ontwikkelen, groeit. Maar ik weet niet of dat er ooit toe leidt dat je bijvoorbeeld één middel hebt om overal in te loggen. Ik begrijp wel dat mensen dat graag willen en dat ze gek worden van al die wachtwoorden die je moet onthouden. Maar de overheid heeft toch een andere verantwoordelijkheid dan het bedrijfsleven, de belangen zijn deels anders. Gelukkig weten overheid, bedrijfsleven en wetenschap elkaar steeds beter te vinden, dus wie weet wat er in de toekomst allemaal komt.’


IRMA

IRMA (I Reveal My Attributes) is ontwikkeld door de Radboud Universiteit Nijmegen. Het is een app die je kunt downloaden en waarmee je veilig online onderdelen van je identiteit kunt delen. In de app kun je persoonlijke informatie zetten, zoals naam, straat, postcode, woonplaats, geboortedatum en burgerservicenummer, zogeheten attributen. Als je via IRMA inlogt op een website, hoef je alleen de attributen te delen die relevant zijn. Andere identiteitsgegevens blijven privé. IRMA is ontwikkeld voor Android en Apple, en te downloaden via de Play Store en de App Store.

Donovan Karamat Ali

Donovan Karamat Ali is informatiecommissaris bij de gemeente Utrecht

Dewi Delhoofen

Dewi Delhoofen is programmamanager Digitale Transformatie bij de gemeente Eindhoven

Standaarden

Wat de toekomst ook brengt, het opslaan en ontsluiten van data zal aan eisen op het gebied van veiligheid en betrouwbaarheid moeten voldoen. Maas: ‘Om goede standaarden te kunnen vaststellen, werken we onder meer aan een wegingskader met criteria waaraan oplossingen voor identificatie en authenticatie moeten voldoen. Het is heel belangrijk dat we tot heldere regels en kaders komen, niet alleen in Nederland, maar ook internationaal. Het aantal reisbewegingen neemt in de hele wereld toe, verwacht wordt dat het aantal grenspassages over tien jaar verdubbeld zal zijn. Dan zal de identiteitscontrole anders moeten gaan dan nu met een marechaussee op Schiphol die je paspoort bekijkt. Niet alleen wij zijn hiermee bezig, dit speelt wereldwijd. Hier in Nederland, en meer in het algemeen in Europa, is veel informatie centraal opgeslagen. Maar in bijvoorbeeld Afrika of de Verenigde Staten niet. Dat stelt ons voor een uitdaging: hoe brengen we die uiteenlopende systemen en data bij elkaar om tot wereldwijde oplossingen te komen?’


Voor het vaststellen en controleren van iemands identiteit worden van oudsher biometrische gegevens gebruikt. ‘Gezichtsherkenning bijvoorbeeld is nog altijd heel belangrijk,’ zegt Maas. ‘De foto op paspoort, identiteitsbewijs en rijbewijs blijft voorlopig gewoon. Maar ook op dit gebied doen we onderzoek, onder meer naar automatische gezichtsherkenning en het gebruik van vingerafdrukken. Bescherming van de privacy blijft altijd belangrijk. Veel informatie ligt nu nog vast op papier, bijvoorbeeld in de vorm van je paspoort. Dat heeft onder meer als nadeel, dat je alle gegevens in één keer deelt. Een digitale identiteit maakt privacy by design mogelijk: je deelt alleen relevante gegevens, bijvoorbeeld dat je ouder dan 18 bent als je alcohol wilt kopen. Dat gaat snel, zorgvuldig en beschermt informatie die op dat moment niet nodig is. In Nederland hebben we strenge regels voor privacybescherming. Van toestanden zoals in China worden we niet blij. Het wordt technologisch steeds makkelijker om data te verzamelen. Dat draait niet per se om je identiteit, maar raakt wel je privacy. Auto’s bijvoorbeeld registreren tegenwoordig allerlei gegevens, die opgeslagen worden in een database van de fabrikant. Wat doet die daarmee? We zijn ons vaak niet echt bewust daarvan.’


Wdo

De Wet digitale overheid treedt naar verwachting nog dit jaar in werking. De wet regelt dat burgers en bedrijven veilig en betrouwbaar kunnen inloggen bij (semi-)overheidsinstellingen. Daartoe krijgen ze elektronische identificatiemiddelen (eID) met een hogere mate van betrouwbaarheid dan het huidige DigiD. Deze identificatiemiddelen geven publieke dienstverleners meer zekerheid over iemands identiteit. De wet stelt daarnaast open standaarden verplicht. Hiermee implementeert Nederland de EU-richtlijn over toegankelijkheid van overheidswebsites en apps.


ID-app

n van de onderzoeken, die de overheid rond digitale identiteit is gestart, draait om digitale toegangsverlening. Donovan Karamat Ali (informatiecommissaris bij de gemeente Utrecht) en Dewi Delhoofen (programmamanager Digitale Transformatie bij de gemeente Eindhoven) zijn betrokken bij deze proef. ‘Een uniek experiment van acht gemeenten, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en het ministerie van BZK,’ vertelt Karamat Ali. ‘We ontwikkelen in een lab een wegingskader voor identiteitsoplossingen. Aan welke criteria moeten die voldoen?’ Delhoofen benadrukt, dat het hierbij gaat om afgeleide ID-oplossingen. ‘De overheid verstrekt centraal aan jou je digitale identiteit, je core ID. Die vormt de basis voor afgeleide oplossingen, zoals DigiD, IRMA, itsme en andere authenticatiemogelijkheden, waarmee je digitaal kunt laten zien dat jij het bent, die inlogt bijvoorbeeld. De overheid loopt in de digitale dienstverlening achter op het bedrijfsleven en moet een stap naar voren gaan doen, goede ID-oplossingen zijn daarvoor cruciaal.’ De ontwikkelingen op dit gebied gaan snel, weten ze. Delhoofen: ‘Wat op dit moment speelt bij het gebruik van bijvoorbeeld biometrische kenmerken als identificatiemiddel, is volgende maand achterhaald. In ons experiment ligt daarom geen focus hierop, al speelt het wel een rol.’ ‘Het wegingskader is een levend document, criteria kunnen immers veranderen,’ aldus Karamat Ali.

Itsme

In België is de digitale oplossing itsme ontwikkeld voor gebruik in het publieke én private domein. Met itsme kun je je identiteit bevestigen om toegang te krijgen tot diensten of producten van de overheid, banken en andere bedrijven. Je kunt met itsme bijvoorbeeld ook reizen en digitaal documenten ondertekenen.


‘In de proef staat een paar ID-oplossingen centraal,’ zegt Karamat Ali. ‘Dat zijn met name de apps IRMA en itsme. IRMA, van de Radboud Universiteit Nijmegen, en het Belgische itsme zijn te gebruiken om bijvoorbeeld een kindbudget aan te vragen, of iets anders te regelen.’ ‘We vinden het belangrijk dat ID-oplossingen voor publiek en privaat gebruik geschikt zijn,’ vult Delhoofen aan. ‘Daarbij werken we samen met de Volksbank. In Nederland is nog geen publiek-private ID-app beschikbaar, in België wel. Itsme is ontwikkeld door Belgische banken en telecombedrijven en omarmd door de Belgische overheid. Als test hebben we een fictief verhuistraject genomen. Dat begint met het aanvragen van een hypotheek, dan koop je een huis en uiteindelijk geef je jouw verhuisgegevens door aan de gemeente. Binnenkort doen we een proef met echte gebruikers, dat is de belangrijkste test.’◼

Deel dit artikel