Graag een visie,
een begeesterend verhaal

We zitten in een periode van chaos en onrust. Van stakende scholieren tot boze boeren en van Extinction Rebellion tot Grootouders voor het Klimaat op de 50PlusBeurs. Polderen gaat eigenlijk te langzaam. Hoe gaan we dan naar een soort ‘geleide versnelling’, naar exponentiële groei van wat we wel willen en snelle afbouw van wat we niet willen? In perioden van onzekerheid willen mensen graag duidelijke leiders en een visie waar we samen heen gaan. Een visie in beelden, een begeesterend verhaal, geen lijstjes met petajoules of kilowatturen.

In 2012 begon Urgenda met haar eerste visie en plan met agenda voor een samenleving die zou kunnen draaien op 100 procent duurzame energie in 2030. Toen hadden we nog 18 jaar en zou het misschien een grote moeilijke stap zijn, maar nog wel goed te doen. Inmiddels hebben we nog 11 jaar en lijkt het bijna onmogelijk. Maar als je serieus onder de 1,5 graad opwarming wilt blijven ten opzichte van het pre-industriële tijdperk, dan is netto nul uitstoot in 2030 noodzakelijk. Als we doorgaan met uitstoten tot 2050, dan hebben we zoveel uitgestoten dat we ver over de 2 graden heen zullen gaan. Dat kunnen we dan alleen nog voorkomen als we enorme hoeveelheden land vol gaan zetten met bomen die CO2 uit de lucht halen.

Om terug te komen op 1,5 graad opwarming zul je qua oppervlak ongeveer alle landbouwgronden van de wereld vol moeten zetten met bomen. De kans dat we dat doen, is heel klein en alle andere oplossingen zijn moeilijker en duurder of hebben enorme negatieve bijeffecten. Kortom, veel sneller reduceren is de enige redelijke oplossing. We hebben een leider nodig die een kruising is van Kennedy en Roosevelt. Kennedy wilde binnen 10 jaar naar de maan en had nog niet eens de benodigde metalen of techniek, maar stond er 8 jaar later toch. Roosevelt zei tegen autofabrikanten in de Tweede Wereldoorlog: ‘Stop met auto’s, bouw vliegtuigen.’ En enkele jaren later bouwden ze vliegtuigen. Dat kan ook met 100 procent duurzame energie in 2030.


‘Het recht geldt voor iedereen, ook voor de overheid’

Grote stappen

In de tussentijd voeren wij een rechtszaak om tot versnelling aan te zetten. Zo'n 25 procent minder broeikasgassen uitstoten in 2020 ligt precies op het pad van de overheid naar 49 procent in 2030. We vragen dus niets raars of extreems. En het kan nog steeds. De overheid zegt dat er nog een gat zit tussen het geplande beleid en het Urgenda-vonnis van 9 megaton. Wij denken dat het eerder 20 is, maar beide kunnen we nog halen. Samen met inmiddels meer dan 700 organisaties boden we de regering op 24 juni een 40-puntenplan aan als handreiking om toch de doelen te halen. Dat plan bevatte drie componenten. Het eerste deel beschreef de grote-stappen-snel-thuisoplossing: kolencentrales dicht, gascentrales open en een deel extra import. Dit kan nog steeds zo’n 10 megaton netto minder uitstoot opleveren. Het kabinet wil het niet, maar het kan nog steeds.

Het tweede deel bevatte 40 maatregelen die nog steeds genomen kunnen worden en samen 10 tot 15 megaton minder uitstoot kunnen opleveren, afhankelijk hoe stringent je de maatregelen neemt. Het aardige is dat een deel van die maatregelen tegelijkertijd het stikstofprobleem kan oplossen. Het is dus niet slim om alleen bij natuurgebieden langzamer te gaan rijden, schroef de snelheid in heel Nederland terug. Dat scheelt stikstof en CO2-uitstoot. Koop boeren die willen stoppen uit en zorg dat hun uitstootrechten of hun ruimte niet worden ingenomen door anderen die weer verder uitbreiden. Ook dat helpt in beide dossiers en zijn grote stappen. Dit naast tientallen andere maatregelen, die we hebben beschreven en ook met die ruim 700 organisaties willen uitvoeren.


Rechtsstaat in ere

Vorig jaar had het kabinet 11 miljard over. Voor minder dan de helft daarvan kunnen we het Urgenda-vonnis halen. Dan geven we en passant 100.000 huurders een woning zonder energierekening, gaan we reeds bestaande wetten handhaven die eisen dat bedrijven alle energiebesparende maatregelen nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen (dat zijn er heel veel!), doen we het waterpeil omhoog in natuurgebieden (goed voor de natuur en tegen de uitstoot) en breiden we de bossen uit. Urgenda is met partners bezig om nog 10 maatregelen te formuleren, zodat er straks 50 maatregelen klaarliggen.

Dan doen we wat de rechter heeft bevolen en houden we de rechtsstaat in ere. Op 24 juni 2015 gaf de rechtbank Urgenda gelijk en verklaarde het vonnis bij voorraad uitvoerbaar. Dit betekent dat hoger beroep en cassatie geen opschortende werking hebben en dat je niet eind dit jaar kunt zeggen als overheid: we hebben niet voldoende gedaan, dus we gaan nu het vonnis ook maar niet uitvoeren. Dat is de bijl aan de rechtsstaat en een verkeerd signaal in deze onrustige tijden. Het recht geldt voor iedereen, ook voor de overheid. Zéker voor de overheid, de wetgever zelve.


25 Procent reductie in 2020: het kan, als je het wilt!


Marjan Minnesma, directeur Urgenda

Deel dit artikel