Politici, toon lef

Kies voor een brede mix van alle technologieën

Tekst Bas Nieuwenhuijsen

Beeld Machteld van den Broek

Als we de doelstellingen in het Klimaatakkoord van Parijs willen halen, zullen we alle technische mogelijkheden moeten gebruiken. Ook technologieën die omstreden zijn, zoals kernenergie, biomassa en het afvangen en opslaan van CO2, zegt dr. ir. Machteld van den Broek, universitair docent bij het Copernicus Institute of Sustainable Development aan de Universiteit Utrecht. Want het moet betaalbaar en betrouwbaar blijven en het terugbrengen van emissies naar nul is niet genoeg. We moeten CO2 uit de lucht halen.

Machteld van den Broek staat bij de bouw van de eerste windmolen van windcoöperatie Betuwewind (met 900 leden), waarbij ze al sinds 2013 is betrokken

‘In Nederland is windstroom een betere optie dan zonnestroom’

Van den Broek onderzoekt strategieën voor de energietransitie, om het energiesysteem te verduurzamen. Daarvoor gebruikt ze geavanceerde rekenmodellen waarmee je bijvoorbeeld het goedkoopste ontwerp van het Europese elektriciteitssysteem kunt berekenen. Het beste is volgens haar om in te zetten op een zo breed mogelijke mix van technologieën. Maar daar lijkt Nederland niet voor te kiezen. ‘In 2030 willen we in Nederland 70 procent van de elektriciteit uit zon en wind gaan halen. Maar een brede mix is op den duur goedkoper als je de energievoorziening even betrouwbaar wilt houden als nu. Als je vol inzet op zon en wind, vraagt dat niet alleen investeringen in zonnevelden en windparken maar ook in het realiseren van schone back-upsystemen, opslag en hoogspanningslijnen tussen landen voor in- en uitvoer van elektriciteit. Nederland is geen erg zonnig land, dus als het aandeel zonnestroom groot is, moet je veel doen om de energievoorziening het hele jaar door betrouwbaar te houden. De productie vindt immers hoofdzakelijk plaats in de zes zonnigste maanden, terwijl de piek van het verbruik in de rest van het jaar zit.’

‘Op land moet 35 TWh (terawattuur, red.) zonne- en windstroom geproduceerd gaan worden. Hoe dat gebeurt, wordt vastgelegd in de Regionale Energiestrategieën. Het lijkt erop dat er veel voor zonnevelden gekozen gaat worden, omdat er meer weerstand is tegen windturbines. Dat is zorgelijk, in het Nederlandse klimaat is het beter om veel meer windstroom dan zonnestroom te hebben. Het laatste is relatief duur als je ook de back-up of opslag meerekent en je moet veel kabels trekken die weinig worden gebruikt. Je zou daarom de elektriciteitsopgave niet moeten delegeren naar de regio’s. Zij kunnen zich beter alleen concentreren op de warmtevoorziening, want dat kan alleen lokaal opgelost worden.’


Strenge regels

Van den Broek denkt dat het op Europees niveau beter is om te kiezen voor een mix van 35 procent zon en wind in de elektriciteitsvoorziening. ‘En daarnaast een mix van waterkracht, kernenergie, biomassa en Carbon Capture and Storage, CCS, dus het afvangen en opslaan van CO2. In de hele energievoorziening moet je ook zwaar inzetten op energiebesparing, door bijvoorbeeld de energieprijzen te verhogen in de industrie. Je kunt verder grote stappen maken door massaal meer plantaardig voedsel te gaan eten. Een brede mix is cruciaal om de economie draaiend te houden en tegelijkertijd de klimaatdoelstellingen te halen. Het is jammer dat er zo'n weerstand tegen veel technologieën bestaat. Volgens mij vinden veel mensen kernenergie wel een optie, maar een kleine groep is mordicus tegen en die heeft een grote stem in het debat. We weten hoe je de kleine volumes kernafval kunt opslaan zonder dat radiotoxiciteit daarvan enig gevaar voor de omgeving heeft. Maar we hebben nog geen idee hoe we moeten omgaan met de gevolgen van gevaarlijk hoge concentraties broeikasgassen in de atmosfeer.’

‘Biomassa speelt een belangrijke rol in zo goed als alle scenario’s van het internationale VN-klimaatpanel IPCC, waarin de klimaatdoelstellingen worden gehaald. Als je je maar wel houdt aan strenge regels over bijvoorbeeld het hout dat wordt verstookt. Je moet goed weten waar dat vandaan komt en het alleen voor energie gebruiken als het helpt om de CO2 in de atmosfeer te verminderen. Of neem waterstof, daarvan verwachten mensen heel veel, ook al op korte termijn. Dat is een hype. Groene waterstof, die je maakt met elektriciteit uit een schone bron, is duur en zal niet op zo’n grote schaal worden geproduceerd dat het al vóór 2030 een wezenlijke bijdrage kan leveren.


‘Van waterstof verwachten mensen heel veel; het is een hype’

Meteen afvangen

Blauwe waterstof zou wel sneller op grote schaal kunnen worden toegepast. Dat is waterstof gemaakt van fossiele brandstoffen waarbij de CO2 wordt afgevangen en onder de grond wordt gestopt, CCS dus. Het is alleen vreemd dat in Nederland CCS op elektriciteitscentrales niet is toegestaan, terwijl blauwe waterstof wel verstookt kan worden in deze centrales. Dan vind ik het beter om direct CCS toe te passen op een elektriciteitscentrale. Nederland is voor CCS zeer geschikt, er wordt al lang onderzoek naar gedaan en we hebben bijvoorbeeld de lege aardgasvelden onder de Noordzee, waarin je het afgevangen CO2 kunt opslaan. CCS is hoe dan ook belangrijk in de wereld, want we zullen nog lang fossiele brandstoffen blijven gebruiken, dat verdwijnt niet zomaar. Dan is het beter om CO2 bij de schoorsteen meteen af te vangen.’


Elektriciteitsprijs reguleren

Van den Broek verwacht dat de overheid er niet aan ontkomt om de elektriciteitsprijzen te reguleren. ‘Met veel windparken bijvoorbeeld zal de elektriciteitsprijs te laag worden op momenten dat het waait. Dan kunnen de windparken zichzelf niet terugverdienen. Daar moet iets voor geregeld worden. Ook wordt zonnestroom steeds goedkoper. Maar dat kun je niet vergelijken met de prijs van elektriciteit uit een elektriciteitscentrale. Je moet namelijk naast de kosten van panelen ook de kosten van kabels, opslag en back up-systemen meerekenen. Als politici lef tonen, kiezen ze voor een breed scala aan technologieën waarbij je niets uitsluit, en heroverwegen ze de elektriciteitsmarkt. Dan kunnen we de klimaatdoelen uiteindelijk halen en blijft het betaalbaar.’ ◼

Deel dit artikel