Kleine stappen naar een duurzame wereld

Kleine stappen naar een duurzame wereld

Kleine stappen naar een duurzame wereld

Tekst Jelle van der Meulen Beeld ANP

De participatietafels van DuurzaamDoor zetten in op grote systeemveranderingen, maar hoe bereik je zulke ambitieuze en vergaande ambities? Volgens de small wins-theorie door je toe te leggen op kleine, diepgaande veranderingen, die uiteindelijk kunnen uitmonden in grootschalige transities. ‘Je verandert niet zomaar de koers van een mammoettanker. Met gerichte speldenprikjes werken we geleidelijk toe naar een duurzame systeemverandering.’

‘Kleine, betekenis­volle stappen als begin van een grootschalige transitie’

Nederland volledig van het aardgas af, circulaire landbouw waarbij dieren uitsluitend gevoed worden met afvalstromen of een economie zonder verspilling: de grote maatschappelijke opgaven kunnen een overweldigend effect hebben, zegt Katrien Termeer, hoogleraar bestuurskunde aan Wageningen University. ‘Het is daarom beter kleine, betekenisvolle stappen te zetten. Daar kun je van denken: het is maar klein grut. Maar dat is onjuist. Kleine, betekenisvolle stappen kunnen het begin zijn van een langere, grootschalige transitie.’

Spanningsveld De Participatietafel Regionale Netwerken (PTRN) is gericht op het verbinden van de leefwereld (burgers en maatschappelijke initiatieven) en de systeemwereld (overheden en bedrijfsleven). ‘We zoeken het spanningsveld op tussen deze twee werelden en komen gezamenlijk tot handvatten voor oplossingen,’ zegt René Bruijns, secretaris van de PTRN. ‘De afgelopen 3 jaar heeft de tafel hieraan gewerkt door praktijken te ondersteunen waarin de 6 O’s samen aan lokale of regionale opgaven werken.’ ‘Die praktijken hebben gemeen dat de betrokkenen gaan voor een resultaat dat ze zelf niet kunnen boeken. Ze nemen samen verantwoordelijkheid voor het proces en voor de onderlinge relaties. Dat is nieuw en blijkt effectief om transities vorm te geven.’

Waarde voor buitenwereld De waarde van de ervaringen die ze aan de tafel hebben opgedaan is erg groot voor de deelnemers en voor de uitstraling in de regio’s. Maar hoe maak je dat inzichtelijk voor mensen die er niet direct bij betrokken zijn? Daar kwam de expertise van Katrien Termeer om de hoek kijken. Zij werd bij de participatietafels van DuurzaamDoor gevraagd om de resultaten en toegevoegde waarde van de diverse projecten beter in kaart te brengen. Termeer hanteerde daarvoor de small wins-theorie, waarnaar zij onderzoek deed samen met collega-bestuurskundige Marcel Pleijte. Deze theorie uit de transitiekunde stoelt op het principe dat grootschalige verandering het beste op klein, maar diepgaand niveau kan beginnen. ‘Men wil van transities dat ze diepgaand en systeembreed zijn en dat ze snel plaatsvinden,’ legt Termeer uit. ‘Maar dat kan niet allemaal tegelijk. Dat is de transitieparadox.’ Uiteindelijk ben je namelijk juist sneller als je kleinschalig begint, zegt Termeer. ‘Zie het als van de kelder naar de zolder moeten geraken. Je kunt proberen te springen, maar het is waarschijnlijk handiger om met de trap te gaan, stapje voor stapje. Op kleine schaal kun je preciezer denken en dus ook diepgaander veranderen. Bovendien is het, zeker aan het begin van een transitie, handig als je ruimte hebt om te experimenteren.’

Binnen de praktijk van de PTRN zijn tal van small wins ontstaan. Deze komen onder meer tot uiting in instrumenten en methoden, die ook de komende jaren nog verder vorm zullen krijgen. Voorbeelden zijn: · Reflexieve monitoring (Alblasserwaard/Vijfheerenlanden) · Right to Challenge (Amstelveen) · Sociale windenergie (Bommelerwaard) · Rijnlands gebiedsarrangement (Rivierenland) · De Gebiedstafel (Noord-Nederland), · De Food Council (Metropool Amsterdam) · De Toogdialoog (Parkstad Limburg) · Kiemregio Heeg · Groene mobiliteit en gebiedsontwikkeling (Culemborg) · De (digitale) Tussenruimte binnen de PTRN

‘Ook small wins leveren spanningen op met de gevestigde belangen’

Samenleving in beweging Een transitie gaat niet vanzelf, blijkt uit de praktijk. Ook small wins leveren wrijving op, zegt Bruijns, omdat er spanning is met de gevestigde belangen. Daarnaast rusten er op verschillende grote maatschappelijke vraagstukken nog flinke taboes, aldus Termeer. ‘Neem de doelen op het gebied van de circulaire en duurzame landbouw. Wil je die halen, dan moet de veestapel simpelweg krimpen. Maar je moet niet nu direct naar een halvering van de veestapel willen. De grootte van de veestapel moet een uitkomst zijn, geen doel op zich. Aan DuurzaamDoor de taak om goede initiatieven en nieuwe verdienmodellen te faciliteren en te stimuleren, zodat we laten zien dat het kan.’ Zodra men ziet dat het kan, ontstaat ook meer vertrouwen in de grote transities die DuurzaamDoor wil bewerkstelligen, zegt Termeer. ‘We geven nu veel aandacht aan (populistische) krachten die de andere kant opgaan, die zich tegen de noodzakelijke transities keren. Veel beter is het om de blik te richten op de dingen die we wel kunnen doen.’ ◼

Deel dit artikel