‘Soms merk je weerstand maar dat is juist interessant’

‘Soms merk je weerstand maar dat is juist interessant’

Tekst Marc Notebomer Beeld Shutterstock

Cocreatie is een belangrijke pijler onder het werk van DuurzaamDoor. Maar hoe werk je succesvol samen, als je met veel verschillende mensen aan tafel zit en niet alle neuzen in dezelfde richting staan? Social deep designer Anne van Strien, milieukundige Rosa Lucassen en organisatieadviseur Cees Anton de Vries zijn ieder op hun eigen manier bij de participatie­tafels van DuurzaamDoor betrokken. Ze vertellen over hun ervaringen.

Passie delen

Rosa Lucassen is procesbegeleider bij de Participatietafel Voedsel en zit vanaf het begin in het netwerk van procesbegeleiders van DuurzaamDoor. ‘Ik ben weleens gevraagd om bij het team te komen,’ lacht ze, ‘maar dat is niets voor mij. Nu heb ik vrije handen om me te verbinden met wie ik wil, dan ben ik beter en frisser. Ik hou ervan om het verschil op te zoeken en dat productief te maken. Dat heb ik onder andere geleerd op de boerderij waarop ik ben opgegroeid: een gemengd bedrijf met koeien, varkens, kippen... maar waar alles wel zijn eigen plek en functie had.’ Mensen die er in slagen hun passie met elkaar te delen, daar haalt Lucassen de meeste voldoening uit. ‘Het is belangrijk om gesprekken zo organiseren dat ze ontwikkelgericht zijn: wat speelt er voor jou en wat heb je eraan als je dat met een ander deelt? Om tot duurzame oplossingen te komen is het belangrijk om perspectieven en tegenstrijdigheden tegen elkaar aan te zetten. Dat is soms complex en lastig, maar dat hoort nu eenmaal bij duurzaamheid.’

Ambtenaren vinden de werkwijze van DuurzaamDoor soms lastig. Toch wordt het vuurtje juist aangestoken wanneer zij met andere partijen worden samengebracht, aldus Lucassen. ‘Bijvoorbeeld in Heeg, waar men werkt aan een kortere voedselketen maar werd gehinderd door onbekendheid met de regels. Daar organiseren we dan een gesprek voor, met onder andere ambtenaren van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Zo veel mogelijk met elkaar meedenken levert zoveel op. Het gaat er niet om dat er direct nieuwe regels komen – regels zijn er niet voor niks – maar we willen het wel anders doen. Zo voorkom je dat je in een welles-nietesspel terechtkomt.’ Toch is soms een andere aanpak nodig om tot duurzame resultaten te komen. Lucassen: ‘Zoals in Noord-Holland-Noord. Daar zit een biologische bloembollenboer. Voor de provincie is het telen van biologische bloembollen een positieve ontwikkeling. De vraag leefde: kunnen we om dat boerenbedrijf heen partijen organiseren en daarmee de regionale samenwerking versterken? Daar is een grote, energieke bijeenkomst voor gehouden op het bedrijf. Maar de agenda was te strak. Het ging te sterk om dat ene bedrijf. Nu hebben we het perspectief verbreed en de vraagstelling veranderd. Nu is de vraag hoe je de samenwerking in de regio naar een hoger niveau tilt zodat er breder draagvlak voor biologische teelt ontstaat, de kwaliteit van de grond verbetert, er ook andere biologische producten voor de regio beschikbaar komen, bijvoorbeeld in zorginstellingen, en jongeren ervan kunt laten leren, enzovoort.’ De echte win-win-win organiseren.

‘Maak gesprekken ontwikkel­gericht’

‘In je eentje bereik je geen oplossing’

Met de gemeenschap

Cees Anton de Vries is organisatie­adviseur, voorzitter van de Participatie­tafel Regionale Netwerken en sinds de start bij DuurzaamDoor betrokken. ‘We spreken in Nederland monter over thema’s als klimaat, de Regionale Energiestrategie, kringlooplandbouw en de nieuwe wateragenda,’ zegt hij, ‘maar duidelijk is dat we in de huidige verhoudingen niet verder komen. Er is een nieuwe praktijk nodig, een nieuw proces dat er nog niet is.’

Het bouwen aan zo'n nieuwe praktijk begint volgens hem bij de erkenning dat meervoudige waarde alleen via de gemeenschap kan worden gecreëerd. De Vries: ‘Als je bij belangrijke maatschappelijke opgaven verantwoordelijkheid wilt nemen, moet je met en in de gemeenschap samenwerken. Maar dat zijn we een beetje verleerd. De vraag is dus: hoe doe je dat?’ DuurzaamDoor geeft antwoord op die vraag. ‘Het gaat erom,’ aldus De Vries, ‘dat je zaken persoonlijk maakt: waarom is iets voor jou echt belangrijk. En dat deel je zonder voorbehoud met een ander vanuit de gedachte dat je in je eentje, thuis onder de schemerlamp of op het ministerie in Den Haag, niet tot een oplossing komt. Je hebt anderen nodig. Vervolgens is het cruciaal om je verhaal te verbinden aan het gebied waarover het gaat en alle potentie in dat gebied in te zetten voor wat je hebt te doen. Dat brengt je bij de start van samen aanhoudend en lerend kleine stapjes maken zoals de kiemregio Heeg in Friesland.’

‘Terwijl men daar van het gas af wilde, belden bedrijven bij boeren daar aan omdat ze naar gas wilden boren. We hebben toen een gesprek belegd met de mensen van de uitvoering van de Mijnwet in Den Haag, de inwoners van Heeg die zich bezighouden met warmte uit het oppervlaktewater van het Heegmeer en lokale bestuurders. Uiteindelijk zaten we met z’n tienen rond de tafel. Dat was voor mij een ontroerend moment. Waarom? Zoiets was nog nooit gebeurd. In de gangbare praktijk rijden ambtenaren van EZK naar Groningen om zich voor een zaal verontruste inwoners te verantwoorden en zijn ze na afloop – bij wijze van spreken – blij dat ze het hebben overleefd. Maar nu reed men naar Heeg en zei: “Dit is de wet en dit is het recht dat het gasbedrijf sinds 1960 heeft; we snappen dat het moeilijk is en weten ook niet hoe we het op moeten lossen”. En de lokale mensen konden vertellen hoe ze zich ondermijnd voelden in hun streven om van het gas af te gaan. Beide partijen bleken zich verantwoordelijk te voelen. Dat was het begin van common ground.’ DuurzaamDoor pioniert als programma op een unieke manier, aldus De Vries. ‘Onze leefwereld wordt van alle kanten door allerhande beleidsdoelen en belangen gebombardeerd en raakt zo van de leg. Wat nodig is, is een omkering, een nieuw handelingsperspectief.’ Gelukkig begint dat besef te landen in Den Haag. De Vries: ‘In plaats van op afstand strooien met subsidies moet je het gesprek aangaan en samen onderzoeken hoe je gezamenlijk verantwoordelijkheid kunt nemen. Betrokkenen kunnen het niet meer niet-zien. De kiemen van de nieuwe transitiepraktijk zijn gelegd en “ik heb iets nodig, wil je met mij samenwerken” wordt steeds vaker “Er is in dit gebied urgent iets te doen, wil je met mij samenwerken en verantwoordelijkheid nemen”. Dat is heel bijzonder.’

Samen vrij

Anne van Strien is sinds 3 jaar betrok­ken bij het programmateam van Duurzaam­Door. Met haar ontwerpen als social deep designer wil ze wezenlijke veranderingen teweegbrengen die bij de deelnemers leiden tot meer ruimte en inzicht. Een van haar recente ontwerpen is de Circu-Leerstoel, die ze samen maakte met Axel Coumans. Van Strien: ‘Dat is een stoel van lisdodde die we zelf met de hand hebben geoogst uit een moeraslandschap in West-Brabant. De stoel is circulair, er zitten zelfs lisdoddezaadjes in, zodat de stoel ook aan de natuur kan worden teruggegeven. DuurzaamDoor biedt diverse werkvormen aan om de stoel in gesprekken in te zetten, geïnspireerd door de Toekomststoel van Jan Terlouw.’ Voor de Participatietafel Omgevingswet maakte ze een spel, dat heet: Het spel anders spelen. ‘In het kader van de Omgevingswet veranderen regels en werkwijzen. Met dit spel kun je dat spelenderwijs ontdekken.’ Van Strien is regelmatig bij bijeenkomsten van deelnemers aanwezig. Ook co-organiseerde Van Strien de BurgerMasterclass Omgevingswet. Die zag ze als een ceremonie. Haar rol? ‘Die van ceremoniemeester. Ik ben er dan heel aandachtig bij, zorg dat alles op elkaar is afgestemd. Dat is belangrijk in een proces van verandering.’ Niemand heeft tijdens zo’n bijeenkomst het antwoord, aldus Van Strien. ‘Het gaat erom dat we samen zijn op een vrije manier. Daardoor voelt men zich gedragen en gezien, en voelt men ruimte om te experimenteren met nieuwe omgangsvormen.’

Van Strien: ‘Soms merk je weerstand maar dat is juist interessant. Je gaat dan kijken: wat is er eigenlijk aan de hand? Ik heb eens meegemaakt dat een deelnemer tot in tranen geraakt werd moest huilen, omdat hij in contact kwam met iets wezenlijks. Dat was echt een mooi moment.’◼

‘Niemand heeft het antwoord’

Deel dit artikel