Bouwopgave en herstel biodiversiteit gaan hand in hand

Groene ambities als nieuwe normaal

Bouwopgave en herstel biodiversiteit gaan hand in hand

Groene ambities als nieuwe normaal

Tekst Jelle van der Meulen Beeld Shutterstock

De grote woningopgave en het verlies van biodiversiteit maken natuurinclusief bouwen een speerpunt in de agenda van DuurzaamDoor. Met de Participatietafel Biodiversiteit hopen Jelle de Jong en Tarsy Lössbroek een systeemverandering in gang te zetten, waarmee de biodiversiteit toeneemt en groen weer écht een plek krijgt in de Nederlandse steden.

‘De kracht van de natuur moeten we naar onze dorpen en steden brengen’

Een wandeling door een herfstig bos, een duik in de koele nazomerse zee of gewoon even luieren in het park: een hoop mensen genieten van de Nederlandse natuur. Maar om dat ook in de toekomst te kunnen garanderen, is het tijd voor actie, vindt Jelle de Jong, voorzitter van de Participatietafel Biodiversiteit. ‘Mensen die geraakt worden door de natuur, er verbinding mee voelen, moeten dat gaan vertalen naar hun professionele leven. Ook ambtenaren moeten een spreekbuis zijn voor dieren en planten, om vanuit hun eigen positie en eigen leiderschap bij te dragen aan een groenere woon- en leefsituatie. We moeten de kracht van de natuur naar onze dorpen en steden brengen.’

Leefbare steden Juist steden zijn tegenwoordig een belangrijke bron van biodiversiteit, maar voor stedelijke natuur wordt niet goed gezorgd. ‘De concurrentie om schaarse ruimte wordt zo groot in steden dat het een negatief effect heeft op mensen,’ zegt De Jong. ‘Het lukt niet meer om groen en natuur voldoende plek te geven. Een versteende omgeving leidt tot versteend gedrag, maar een natuurlijke omgeving leidt tot natuurlijk gedrag. Daar moeten we dus naartoe. Gelukkig begint dat bewustzijn breed te komen.’ Om dit bewustzijn te vergroten en tot actie over te gaan, startte DuurzaamDoor een aantal jaar geleden met de Participatie­tafel Biodiversiteit. Omdat biodiversiteit veelomvattend is, besloot de tafel zich toe te leggen op natuurinclusief bouwen, zegt Tarsy Lössbroek, adviseur bij de Participatietafel Biodiversiteit. ‘Er is een heel grote woningopgave en iedereen buitelt over elkaar heen om te zorgen dat de woningen die nodig zijn er komen. Maar net zo belangrijk is de vraag: hoe houden we onze steden leefbaar, hoe maken we die toekomstbestendig?’ Aanvankelijk vond het overleg van de participatietafel plaats in kleine kring, tussen koplopers bij gemeenten en bouwbedrijven, die al in een vroeg stadium bezig waren met natuurinclusief bouwen. ‘We begonnen met een klein netwerkje, om te inventariseren wat er speelde, wat leefde en waar we van invloed zouden kunnen zijn,’ legt Lössbroek uit. ‘Vervolgens groeide de tafel op organische wijze. Telkens wanneer we met iets bezig waren, kwamen er ideeën op en maakten we vrijwel automatisch de volgende stap, zonder dat we dat projectmatig hadden bedacht. Dat blijkt de kracht van het netwerk te zijn.’

Groene leerkring In de beginfase van de participatietafel is het belang gebleken van het delen van goede voorbeelden. Gemeenten, projectontwikkelaars en groene organisaties zijn samengebracht in een leerkring, ook wel Community of Practice (COP) genoemd. ‘Al die partijen waren zoekende naar kennis en een netwerk,’ vertelt Lössbroek. ‘Na een aantal energieke bijeenkomsten benoemden verschillende partijen, vooral gemeenten, dat zij een steuntje in de rug nodig hadden in de eigen regio om bij te dragen aan ons doel: een systeemverandering waarmee natuurinclusief bouwen het nieuwe normaal wordt.’ Op die manier ontstond het idee om een toer te maken langs gemeenten, om tijdens bijeenkomsten en workshops de thematiek te schetsen en mogelijke problemen alvast te identificeren. ‘Het is heel belangrijk gebleken om goede voorbeelden naar voren te halen,’ zegt De Jong. ‘De gemeente Den Haag toonde bijvoorbeeld haar puntensysteem, waarmee ze natuurinclusief bouwen aanmoedigt. Dat systeem is nog niet het paradijs, maar je laat wel zien: kijk jongens, we zijn er al mee bezig. Het kan gewoon!’

Leren en lessen delen staan centraal bij DuurzaamDoor, maar De Jong benadrukt dat het organiseren van workshops geen doel op zich is. ‘Als we alleen praatbijeenkomsten houden, hebben we het niet goed gedaan. We hebben het pas goed gedaan als alle Nederlanders binnen 10 minuten lopen toegang hebben tot groen. Leren en inspireren is in de beginfase zeker belangrijk, maar nu is het de kunst om in een volgende versnelling te komen.’

‘Een versteende omgeving leidt tot versteend gedrag’

Blijven duwen Nog lang niet alle opdrachtgevers voor woningbouw en gebiedsontwikkeling maken de stap naar natuurinclusief bouwen. Ze denken er niet aan, vrezen meerkosten of zijn simpelweg nog niet ver genoeg om het op te pakken. De participatietafel organiseerde daarom een prijsvraag voor opdrachtgeverschap. ‘Zo kwamen we een aantal goede projecten op het spoor en konden we onderzoeken waarom het op een bepaalde plek lukt om zo’n type opdrachtgever te zijn,’ zegt Lössbroek. ‘Dan zie je dat daar een krachtige bestuurder zit, dat disciplines aan het begin van het traject zijn samengebracht en dat de mensen die eraan werken zich niet laten ontmoedigen door geldende regeltjes, maar blijven duwen. Dat soort opdrachtgeverschap moeten we stimuleren en verder professionaliseren, terwijl we vanuit gemeenten aansturen op meer samenwerking tussen verschillende kokers.’ De weg van tekentafel naar uitvoering is namelijk lang, en het wil nog wel gebeuren dat de groene ambities in de lange keten van het bouwproces verloren gaan. ‘Natuurinclusief bouwen zit nog te weinig in de hoofdstroom en wordt vaak nog als extraatje gezien,’ constateert De Jong. ‘Maar als je groen bouwt en natuur aan de voorkant meeneemt, kun je zonder veel extra kosten een mooie bijdrage leveren aan allerlei maatschappelijke opgaven, zoals welzijn, gezondheid en sociale cohesie.’ ‘En natuur buffert wateroverlast en beperkt hittestress,’ voegt Lössbroek toe. ‘Daarom werkt DuurzaamDoor samen met NeProm, Bouwend Nederland, NVB Bouw en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het programma Klimaatadaptief bouwen met de natuur.’ ‘We moeten dus niet alleen stenen bouwen, met wat groen erbij,’ concludeert De Jong. ‘Vanaf het begin een natuurinclusief project neerzetten, dat is de grote uitdaging.’ ◼

Deel dit artikel