Frisse blik van buiten levert waardevolle inzichten

‘Van zelf evalueren leer je het meest’

Tekst Ellen Röling

Beeld Shutterstock

De projecten binnen het kennisprogramma DuurzaamDoor leveren waardevolle inzichten op waarmee maatschappelijke initiatieven meer slagkracht krijgen. Maar wordt met die kennis ook iets gedaan? En hoe kan dat beter? Voor antwoorden op die vragen koos het programmateam voor de lerende evaluatie. Een combinatie van een frisse blik van buiten en zelfanalyse die leidde tot concrete acties om het effect van DuurzaamDoor te vergroten.

Mayke Derksen

‘Mensen passen informatie pas toe als ze er zelf mee in de weer zijn geweest’

De lerende evaluatie is een initiatief van DuurzaamDoor- adviseurs Mayke Derksen, Eric Gerritsen en Alex Mellema. Omdat de huidige programmaperiode bijna afloopt en de voorbereiding op de volgende periode start, was het hoog tijd om het net op te halen en de vangst te evalueren, vertelt Mellema. ‘We wilden dit keer geen traditionele evaluatie. Als kennisprogramma wilden we vooral weten hoe wij het leren en delen van inzichten organiseren en hoe we dat beter kunnen doen.’ Maar hoe omschrijf je dat precies in een uitvraag voor de aanbesteding? Om dat scherp te krijgen koos het drietal – en geheel in de stijl van DuurzaamDoor – voor een lerende houding in de uitvraag naar de markt: Derksen nodigde vier adviesbureaus uit om mee te denken met de belofte de verzamelde input met alle vier te delen. ‘Die gesprekken leverden een belangrijk inzicht op. We wilden aanvankelijk vooral weten hoe de geleerde lessen doorwerken bij maatschappelijke initiatieven. Maar twee van de bureaus gaven terug dat het een illusie was te denken dat onze gebruikelijke publicaties daarvoor toereikend zijn. Mensen passen inzichten van anderen pas toe als ze er zelf mee in de weer zijn geweest. Daarom verlegden we de focus naar hoe wij er als organisatie voor kunnen zorgen dat die kennis beter landt.’

Persoonlijk en praktisch Het team ging uiteindelijk in zee met één van de geconsulteerde bureaus, Good Work Company. Derksen: ‘Toen we samen over verdere invulling van de lerende evaluatie spraken, werd ons duidelijk dat het een samenwerking moest worden. Als we echt iets van deze evaluatie zouden willen leren, dan moesten we er ook zelf mee aan de slag gaan. Good Work Company zou de methodiek, de reflectie en kennis inbrengen. En ook de scherpe vragen stellen. Wij zouden  een deel van de gesprekken en bijeenkomsten uitwerken. Daarbij zochten we continu de goede balans tussen de frisse blik van buiten en het zelf oppakken, zodat alles wat besproken werd ook daadwerkelijk onder onze huid zou komen.’ Tijdens de evaluatie werd het programma samen met betrokkenen op meerdere niveaus tegen het licht gehouden. Eric Gerritsen, die ook secretaris van de Participatietafel Water is, keek samen met Good Work Company naar zijn eigen functioneren en dat van zijn participatietafel. Gerritsen: ‘Omdat DuurzaamDoor wil bijdragen aan transities, zou een “normale” evaluatie een hoog abstractieniveau hebben. De link tussen wat wij doen en hoe dit bijdraagt aan die grote opgaven is heel moeilijk zichtbaar te maken. Door de focus op leren werd de evaluatie heel persoonlijk en praktisch. Soms kritisch ook, met vragen die tot nadenken zetten. Hoe effectief is de samenwerking aan de Watertafel bijvoorbeeld? En aan welke vermogens kunnen initiatiefnemers van projecten nog meer werken om hun effectiviteit te verbeteren, naast hun ondernemend vermogen?’

Eric Gerritsen

‘Transities zijn niet op te lossen met alleen maar overheden’

Alex Mellema

‘Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat ook anderen zich eigenaar voelen’

Goed werk De evaluatie had een rijke oogst aan tussenresultaten. De adviseurs vroegen zich gaandeweg af hoe de rest van het team en externe betrokkenen goed aangehaakt konden worden. Mellema: ‘Wij drieën waren direct betrokken, helemaal ondergedompeld in de materie. Maar we moesten zorgen dat ook anderen zich eigenaar gingen voelen, een evaluatierapport zou onvoldoende zijn. In overleg met Good Work Company kozen we ervoor om de inzichten tussentijds heel gericht te delen. Voor onze programmateamleden maakten we bijvoorbeeld Fieldnotes, een document met alle besproken informatie over de tafel en de reflectie daarop van het adviesbureau. Woorden om op te kauwen dus.’ Voor procesbegeleiders maakte het team Beelden van goed werk, een mooi geïllustreerd document dat weergeeft wat zij zelf als kwaliteiten van een goede procesbegeleider noemden. Zo’n document moet je niet als een top 10-lijstje publiceren, maar bijvoorbeeld tijdens een bijeenkomst met meerdere procesbegeleiders op tafel leggen en er op reflecteren om zo elkaars inzichten te verrijken. ‘Zo kunnen ze samen het vak van procesbegeleider verder professionaliseren.’

Contractering De evaluatie leverde concrete input op voor het vervolgprogramma. Gerritsen: ‘We ontdekten dat er weinig aandacht is voor ondernemerschap binnen DuurzaamDoor. Transities zijn niet op te lossen met alleen maar overheden. Daar heb je ondernemend vermogen voor nodig en een overheid die daarvoor ontvankelijk is. Naar voren kwam ook het belang van duidelijke afspraken maken met initiatiefnemers: de contractering. Wat leveren initiatiefnemers als tegenprestatie voor de financiële ondersteuning die ze ontvangen?’ Voor ons is het zonneklaar hoe waardevol een lerende evaluatie is, vult Derksen aan. ‘En dan niet achteraf, maar tijdens het programma, zodat je kunt leren én bijsturen. Dat betekent dat je soms moet vertragen om samen met alle partijen ruimte te maken voor reflectie. Zo kunnen we onze impact vergroten.’ ◼

Leren van de ervaring van DuurzaamDoor?

Deel dit artikel