Reisverhalen over circulaire economie

Ontdekkend leren is geen uitgestippeld pad

Tekst Jelle van der Meulen Beeld Stadswormerij

De transitie naar een circulaire economie is een essentieel onderdeel van de duurzame agenda. Om niet te verzanden in gepraat, maar om daadwerkelijk verbinding te zoeken en samen het vraagstuk aan te vliegen, startte DuurzaamDoor een leerkring. Een reisverhaal over de lessen en uitdagingen van de leerkring geeft de opgedane kennis door aan anderen.

‘Wetgeving loopt achter op circulaire ontwikkelingen in het veld’

De opdracht aan Tessa de Haas, adviseur Circulaire Economie bij DuurzaamDoor, was helder. Als tafelsecretaris een participatietafel organiseren met de andere deelnemers: overheden, ondernemers, onderwijs, onderzoek en “onderop”. ‘Maar als ik willekeurig mensen uit de verschillende sectoren aan tafel zet, zouden zij heel erg hun best doen om een opdracht en bijbehorende cofinanciering binnen te slepen, maar wordt er niet echt samen gewerkt,’ zegt De Haas. ‘Daarom heb ik besloten het iets anders in te vullen.’

Verbinding Want even belangrijk als de inhoud van circulaire projecten zijn het proces en de relatie tussen de verschillende actoren, aldus De Haas. De Participatietafel Circulaire Economie werd daarom een leerkring, waarin mensen bij elkaar kwamen om gezamenlijk, ieder vanuit de eigen praktijk en expertise, leervragen te beantwoorden. De Haas: ‘Vanuit het “niet-weten” zijn we samen de zoektocht aangegaan. Dit heeft voor iedere deel-nemer waarde, inzichten en stappen opgeleverd.’ Bij de transitie naar een circulaire economie denk je misschien vooral aan spectaculaire innovaties en nieuwe verdienmodellen, maar toch... het begint bij verbinding tussen mensen, zegt De Haas. ‘Je bouwt eerst aan de relatie met mensen. Er is een soort spanningsveld in samenwerkingen: als de een iets bedenkt, gaat de ander daar dan goede sier mee maken? Hoe kun je in wederkerigheid goed samenwerken, daarbij ieders opgave en belang verder helpend? Die zoektocht en het bouwen aan vertrouwen ga je eerst samen aan.’

Stadswormen Partijen hebben elkaar hard nodig, ook omdat wet- en regelgeving vaak achterloopt op circulaire ontwikkelingen in het veld. Edgar van Groningen ondervindt dat tot op de dag van vandaag aan den lijve. Van Groningen zette in Amersfoort de StadsWormerij op, waar hij vermicompost produceert door gebruik te maken van eigenschappen van compostwormen. Compostwormen zetten organisch afval om in compost. ‘Het circulaire mes snijdt aan twee kanten,’ legt Van Groningen uit. ‘We verwerken organische stadsstromen, waar veel van is en dat vaak nog in grote hoeveelheden wordt verbrand met het restafval. Tegelijkertijd maken we supergoede compost, die zorgt voor snellere ontkieming, meer plantenwortels en weerbare planten.’ Het project geeft zo vorm aan meerdere duurzame nationale ambities, zoals luchtverbetering, bodemverbetering en het verwaarden van de grondstofstroom.

Ondanks deze duidelijke bijdrage van de StadsWormerij is Van Groningen al 3 jaar in gesprek met de rijksoverheid, maar vooralsnog zonder resultaat. Het probleem is dat wormen worden beschouwd als vee en de vermicompost dus juridisch als mest, waardoor het niet verkocht mag worden als de organische bodemverbeteraar die het is. ‘Een goede definitie van vermicompost zou al enorm helpen, maar de rijksoverheid worstelt met het geven van uitsluitsel hierover,’ aldus Van Groningen. ‘Gelukkig hebben we de StadsWormerij wel al op kunnen zetten. Zonder steun van de gemeente Amersfoort en DuurzaamDoor was dat niet gelukt. Circulaire initiatieven zijn er genoeg, maar je hebt ook first believers bij de overheid nodig, in dit geval DuurzaamDoor.’

De StadsWormerij in Amersfoort heeft believers als DuurzaamDoor nodig om haar circulaire vermicompost te produceren

Reisverhaal De leerkring Circulaire Economie heeft een schat aan ervaring en kennis opgedaan. De leden wilden deze expertise verder brengen dan de eigen omgeving. ‘Ze hebben veel moois ontwikkeld, maar hoe kunnen anderen daar profijt van hebben,’ vraagt Wendy Nieuwland zich af. Nieuwland is partner bij Gewoon aan de slag, dat organisaties begeleidt in verander- en ontwikkelprocessen. ‘In verander­trajecten passen we vaak belevings­onderzoeken toe. Daarin brengen we in kaart wat alle perspectieven of belevingen met elkaar verbindt. Dat was precies wat de leerkring nodig had om te komen tot een gezamenlijk eindproduct.’ Wil je een boodschap overbrengen, dan is een verhaal vertellen vaak het meest effectief, weet Nieuwland. Met de leerkring Circulaire economie stelde ze daarom een reisverhaal op, over de ontdekkingsreis die de leerkring aflegde. ‘Je kunt het zien als een soort Lonely Planet,’ legt Nieuwland uit. ‘Je moet weliswaar zelf een nieuwe editie maken, maar dit reisboek biedt houvast, tips en richting.’

Het reisverhaal is in zichzelf al een belangrijke les voor andere partijen met circulaire ambities. ‘Als je iets nieuws wilt bereiken, moet je alle perspectieven open onderzoeken en die met elkaar verbinden,’ zegt Nieuwland. ‘Soms wil dat zeggen dat je die heel grote ambitie die je had, jouw idee van de bergtop, gedeeltelijk of tijdelijk moet loslaten. Door het dal gaan is een belangrijk element in het leerproces: je moet je monsters in de ogen kijken, kloven overbruggen. Alleen dan kun je vanuit een dal samen nieuwe grip zoeken om op de volgende bergtop te geraken.’

‘Je moet kloven overbruggen om op een nieuwe bergtop te geraken’

Verschil maken Tessa de Haas heeft aanvankelijk geworsteld met de invulling van haar opdracht, maar is blij met de stappen die de leerkring heeft gezet. ‘Ontdekkend leren is niet een uitgestippeld pad, waarop je van tevoren weet wat je gaat tegenkomen. Het is niet per definitie “leuk”. We zijn gestart met een kleine groep intrinsiek gemotiveerde mensen, die het verschil willen maken. En juist als je ongemak ervaart, kun je leren. Anderen kunnen je daarbij helpen en ondersteunen. Dat toont de leerkring wel aan: samen kom je verder.’ ◼

Deel dit artikel