Nederland bouwt circulair

Goed voorbeeld doet goed volgen

Tekst Jelle van der Meulen

Beeld Elphi Nelissen

In 2050 moet de Nederlandse bouwsector volledig circulair zijn. Volgens Elphi Nelissen, voorzitter van het transitieteam Circulaire Bouweconomie en hoogleraar Building Sustainability aan de TU Eindhoven, liggen we goed op schema. ‘Het maakt niet uit of je drijfveer idealistisch of financieel is, als we er maar komen.’

‘Al in 2030 moeten aanbestedingen voor de rijksoverheid volledig circulair zijn’

TU Eindhoven loopt zelf voorop. In plaats van een verouderd universiteitsgebouw te slopen en een nieuw gebouw neer te zetten, besloot de TU recent om de hele bouwconstructie en de vloeren te behouden. ‘We hebben zo een hoop materialen bespaard, zoals gigantische hoeveelheden beton,’ legt Elphi Nelissen uit. ‘We staan, niet alleen met de TU maar met het hele land, voor de uitdaging zo weinig mogelijk grondstoffen te gebruiken, het ecosysteem zo min mogelijk in de war te schoppen en het milieu niet verder aan te tasten. Een circulaire bouwsector vormt daar een essentieel onderdeel van.’

Natuurlijke selectie Om een volledig circulaire bouwsector te realiseren, lanceerde de Nederlandse overheid in 2016 het programma Nederland Circulair in 2050 (zie ook hiernaast). De overheid stelt weliswaar ambitieuze doelen, maar ze zijn absoluut haalbaar, vindt Nelissen: ‘Het is mogelijk volledig circulair te werken, dat wil zeggen, alle materialen opnieuw te gebruiken. Na de Tweede Wereldoorlog werden materialen steeds goedkoper, terwijl arbeid juist duurder werd. Dan zeg je al snel: mik maar weg, we kopen wel een nieuwe. Dat dit niet meer kan, is inmiddels wel doorgedrongen.’

Maar het vergt wel wat van mensen om een omvangrijke sector als de bouw zo ingrijpend te veranderen. Nelissen: ‘Er is creativiteit vereist, en misschien ook wat initiële investeringen. Verandering wekt ook altijd een zekere weerstand op. Over het algemeen is iedereen positief, maar sommigen zeggen ook: we kunnen dit niet betalen, we kunnen dit niet doen. Hoe je aan te passen aan de nieuwe regels, waar de voordelen liggen, hoe je tot goede verdienmodellen komt; daar liggen uitdagingen.’

Toch is het simpel: wie niet mee wil of kan, valt gewoonweg af. Al in 2030 moeten aanbestedingen voor de rijksoverheid volledig circulair zijn. ‘Zo vindt er een proces van natuurlijke selectie plaats. Als je aanbesteding niet circulair is, krijg je geen opdrachten meer van de rijksoverheid. Op die manier zet de markt de verandering vanzelf in gang. Het maakt dan ook helemaal niet uit of de motivatie van een bedrijf idealistisch of financieel van aard is, als we er maar komen met z’n allen.’

Nederland circulair in 2050

Het kabinet heeft drie doelstellingen geformuleerd om de Nederlandse economie zo snel mogelijk circulair te maken:

  1. Minder grondstoffen gebruiken, door efficiënter gebruik te maken van grondstoffen bij bestaande productieprocessen.
  2. Wanneer nieuwe grondstoffen nodig zijn, zo veel mogelijk gebruikmaken van duurzaam geproduceerde, hernieuwbare (onuitputtelijke) en algemeen beschikbare grondstoffen.
  3. Nieuwe productiemethodes ontwikkelen en nieuwe producten circulair ontwerpen.

Nederland voorop Ook internationaal zullen daarvoor flinke stappen moeten worden gezet. Momenteel is Nederland in de circulaire omslag een stuk verder dan andere landen. ‘Maar dat mag ook wel,’ vindt Nelissen. ‘Wij hebben een dermate hoog niveau van luxe dat we deze omslag echt wel kunnen opbrengen.’ Bovendien kan een rol als voorloper juist voordelig zijn. ‘De kennis die we nu opdoen, kan ook een exportproduct worden. Andere landen kijken nu naar ons, zijn geïnteresseerd in wat we doen. Nu moeten we ze ook nog mee zien te krijgen, maar daar is Frans Timmermans in Brussel al aardig mee op weg. Goed voorbeeld doet goed volgen.’

Toch had circulariteit in het Klimaatakkoord wel wat meer aandacht mogen krijgen. ‘Er was angst dat het akkoord daardoor nog complexer zou worden, maar je laat nu wel een enorme kans liggen. Ik begrijp dat volledig circulair nog niet de norm kan zijn, maar we kunnen wel al een hoop dingen doen. Al die woningen die de komende jaren gebouwd en verduurzaamd worden, hadden vol kunnen zitten met circulaire materialen, maar dat is nu niet het geval. Dat is zonde.’

De bouwsector staat de komende jaren voor een grote uitdaging. Door de dip in de bouwproductie de afgelopen jaren moet de sector een inhaalslag maken, maar om alle bouwplannen te realiseren zijn er meer materialen nodig dan alleen de huidige sloopmaterialen. ‘Er is een gat van zo’n 60 procent tussen de materialen die we nodig hebben en de materialen die we uit hergebruik kunnen halen,’ legt Nelissen uit. ‘We moeten daarom cross-sectoraal gaan denken, materialen gaan gebruiken die vrijkomen buiten de bouwsector. Een goed voorbeeld daarvan is Leadax, een bedrijf dat “nieuw lood” maakt van folie uit autoruiten, om daar vervolgens dakbedekking van te maken. Dat zijn slimme oplossingen, die we moeten combineren met het gebruik van meer biomaterialen.’

‘We moeten ons bovendien realiseren dat groei niet eindeloos kan doorgaan. De enorme bevolkingsgroei en mondiale spanningen zorgen voor meer druk, ook op bouwmaterialen.’ Ook voor de circulaire economie is mondiale stabiliteit daarom heel belangrijk. ‘Balans is, ook hier, het toverwoord.’ ◼

‘Verandering wekt altijd een zekere weerstand op’

Deel dit artikel