Schijnzichtbaarheid Vertrouwelijk overleg mag dan nodig zijn om tot compromissen te komen, het roept ook de vraag op hoe burgers zicht houden op de besluitvorming. Volgens Bakker is wat zich voor hun ogen afspeelt slechts een deel van het verhaal. ‘We hebben een soort schijnzichtbaarheid. Het openbare debat is maar een heel klein deel van de besluitvorming. Politici debatteren vaak niet om elkaar te overtuigen, maar om de kiezer te laten zien waar ze staan. Dat is belangrijk. Maar als we alleen politieke debatten zouden hebben, zouden we nooit tot besluiten komen.’ Maar hoe blijft democratische controle mogelijk als onderhandelingen achter gesloten deuren plaatsvinden? ‘Ik pleit niet voor een gebrek aan democratische transparantie. Er moet absoluut verantwoording worden afgelegd. Maar een politiek debat kan heel goed achteraf die verantwoording bieden. Dat zien we bijvoorbeeld na een formatie, of grote compromissen. Dat zijn hele belangrijke politieke verantwoordingsmomenten.’

Wie kent de weg? Informele contacten brengen ook risico’s met zich mee. Wie de juiste mensen kent en de ongeschreven regels beheerst, heeft een voorsprong. Hoe democratisch is een systeem waarin politieke invloed zo sterk afhankelijk is van netwerken? Bakker erkent dat probleem. ‘Mensen die binnen de traditionele norm vallen, krijgen vaak met de paplepel ingegoten hoe de politieke cultuur werkt. Anderen moeten dat zelf ontdekken.’ Haar boek helpt mensen die weinig kennis of ervaring van/met de politieke (informele) cultuur hebben om dat sneller te doorzien en te begrijpen. Ze wijst op nieuwkomers die tijdens een fractievergadering merken dat een besluit feitelijk al is genomen. ‘Dan denken ze: wanneer is dit besloten? Heb ik een memo gemist? Je moet kunnen doorzien waar de informele momenten zitten om invloed uit te oefenen.’ Dat geldt niet alleen voor politici. Ook ambtenaren moeten volgens Bakker begrijpen hoe het politieke samenspel werkt. ‘Zij zorgen voor continuïteit en beschikken over inhoudelijke kennis. Maar als ze alleen naar het formele proces kijken, missen ze de belangenafwegingen die daaromheen plaatsvinden.’ Een goed ambtelijk advies houdt daarom rekening met de positie van de bestuurder en de controlerende rol van de volksvertegenwoordiging. ‘Een wethouder heeft soms informatie nodig die inhoudelijk niet noodzakelijk lijkt, maar politiek wel belangrijk is om het gesprek met de raad te voeren.’