TUSSEN WAL EN SCHIP| OPENBAARHEID EN TRANSPARANTIE
Tekst Dave Schut
Als jouw verleden niet van jou is
Op zoek naar je geschiedenis, maar gevangen in het archief
Inti Yanez is al decennia op zoek naar haar Chileense ouders, maar komt geen stap verder. Hilbert Krane wil weten of zijn familie is betaald voor afgenomen vastgoed in Silezië, maar krijgt op zijn vragen geen antwoorden. Wat betekent openbaarheid – of in dit geval: een gebrek daaraan – als het om je eigen geschiedenis gaat?
Ze vermoedt dat ze een half jaar oud was toen ze geadopteerd werd, maar ze weet het niet zeker. ‘Ik weet dus ook niet wanneer ik jarig ben.’ Inti Yanez kwam in 1972 vanuit Chili naar Nederland. Inmiddels is ze voorzitter van Stichting Chilean Adoptees, voor lotgenoten die net als zij meer willen weten over hun verleden, onder wie 155 geadopteerden die via kindertehuis Las Palmas naar Nederland kwamen. Het tehuis werd in Chili gerund door een vrouw die zich voordeed als non. Afgelopen zomer verscheen een NPO-documentaire over haar werkwijze: De non en de wegwerpkinderen.
‘De familie kreeg een afkoopbod van 50.000 euro maar weigerde’
Grof geld Het begon voor Yanez met haar eigen zoektocht, in 1998. Ze vroeg de zussen achter Las Palmas om haar Chileense familie op te sporen. ‘Daar heb ik grof geld voor betaald.’ Aanvankelijk met succes: ze kwam in contact met een Chileense familie. Pas jaren later bleek uit een DNA-test dat ze helemaal geen verwanten waren. ‘Ik was twintig jaar in contact met een familie die mijn familie niet was.’ Tot op de dag van vandaag weet ze niet bij wie ze dan wel thuishoort. Die informatie zou zich in archieven moeten bevinden. Maar toen Yanez en andere Chileense geadopteerden hun dossiers eindelijk konden inzien, bleek veel ervan onleesbaar gemaakt. ‘Heel veel dingen die cruciaal zijn, zoals namen, plaatsen en andere gegevens, waren afgelakt en afgeplakt.’ Instanties wezen op de privacywetgeving. ‘Het is allemaal schermen met de AVG.’ En dat is helaas slechts een van de vele moeilijkheden. ‘Informatie kan ook nog eens verspreid zijn over Nederlandse en Chileense overheidsinstanties, voormalige adoptieorganisaties en kindertehuizen. Wij vallen tussen wal en schip.’ Een groot gedeelte van de stukken over Las Palmas belandde bij Fiom, dat volgens Yanez is ingericht als hulpverlenende instantie rond adoptie, niet als archief. Inmiddels dient ze Woo-verzoeken in namens de stichting. Veel schiet ze daar echter niet mee op. ‘We krijgen standaard te horen dat ze niks hebben kunnen vinden. Maar dat betekent echt niet dat die informatie er nooit is geweest. Dus willen wij een uitleg van hoe er is gezocht.’ Ook Hilbert Krane zoekt al jaren vergeefs naar duidelijkheid. Zijn familie bezat drie huizen in Silezië. Dit gebied lag eerst in Duitsland en werd na de Tweede Wereldoorlog van Polen. Het communistische regime nam het vastgoed in beslag. Decennia later wilde de Poolse gemeente, die de panden al die tijd had verhuurd, officieel eigenaar worden. De familie van Krane kreeg een afkoopbod van rond de 50.000 euro. De familie weigerde, procedeerde en won. Toen stelde de Poolse overheid ineens dat de familie allang was gecompenseerd, via een overeenkomst tussen Polen en Nederland. Uit Poolse stukken bleek dat een Nederlandse commissie in 1970 een vordering van 32.000 gulden had erkend. Of dat geld betaald is, en aan wie, is onduidelijk. In het archief vond Krane alleen uitbetalingen aan beleggers en bedrijven. ‘Niet aan gewone mensen.’
‘Nog steeds weet ze niet bij wie ze nu eigenlijk thuishoort’
Gebrek aan eigenaarschap De familie diende een Woo-verzoek in bij het ministerie van Financiën, dat liet weten niets te hebben gevonden. Ze maakten bezwaar, en nog voor de hoorzitting bleek het verzoek eigenlijk bij Buitenlandse Zaken te horen. Financiën stuurde het door, en vóór 1 oktober van dit jaar zou er een reactie komen. Half oktober wist de familie nog altijd niets. Volgens Krane is het probleem dat niemand de verantwoordelijkheid neemt. ‘Er is niemand die dit verzoek zich eigen maakt.’ Krane wordt bijgestaan door Jacco Kroeze, de man van zijn nicht. Kroeze verbaast zich net zozeer over het gebrek aan eigenaarschap. ‘Je zou toch denken dat je een soort casemanager hebt. Die zegt: ik ben hier verantwoordelijk voor.’ Yanez heeft een vergelijkbare wens. ‘Er moet een duidelijke verantwoordelijkheid zijn voor het in kaart brengen van een adoptiearchief. Onze ervaring is dat wij als volwassen geadopteerden nog steeds onderzoeker, archivaris en verbindende schakel zijn.’ Dat instanties haar lastig vinden, neemt ze voor lief. ‘We gaan net zo lang door tot de onderste steen boven is. We moeten wel. Onze grootste vijand is de tijd.’
Deel dit artikel