Waarom de overheid risico’s moet omarmen
Tekst Bas Nieuwenhuijsen Beeld Eraneos
Jonge ambtenaren barsten van de ideeën, maar botsen vaak op een systeem dat vooral risico’s wil vermijden. ‘In discussies krijgen ze vaak “ja, maar” te horen, en innovatieve voorstellen worden al snel afgeschoten,’ zegt consultant Dave Kiwi, partner bij adviesbureau Eraneos. ‘We moeten risico’s niet wegduwen, maar omarmen en leren denken in paradoxen.’

‘Overheden zoeken vooral bestuurlijke ervaring, geen ondernemende geest’
Dave Kiwi: ‘Het is een illusie om te denken dat alle risico’s te vermijden zijn’
Dave Kiwi omschrijft zichzelf als een man van de praktijk, en dat is hij ook, met jarenlange ervaring in de IT en het adviseren van overheden zoals gemeenten. Tegelijkertijd heeft hij een academische achtergrond en promoveerde hij op innovatie in de publieke sector. ‘De behoefte aan innovatie is groot,’ zegt hij, ‘zeker met de grote veranderingen die nieuwe oplossingen vereisen.’ Voor overheden speelt legitimiteit daarin een belangrijke rol. Kiwi: ‘Maar dat begrip is complex. Het gaat niet alleen om het voldoen aan wetten en regels, maar ook om cognitieve en normatieve legitimiteit, doelmatigheid en rechtvaardigheid. Denk aan de toeslagenaffaire: pragmatische oplossingen voelen voor veel mensen als de meest legitieme route, ook al sluiten ze niet altijd aan bij de vastgestelde regels. Dat maakt innovatie binnen de publieke sector ingewikkeld, want je kunt nooit aan alle verwachtingen tegelijk voldoen. Er is vaak een trade-off: kies je voor maatwerk of efficiëntie? Die spanning creëert een paradox.
Zorgvuldigheid ‘Aan goede ideeën ontbreekt het bij de overheid niet,’ vervolgt Kiwi. ‘In de private sector is innoveren relatief eenvoudig. Er zijn minder belanghebbenden en succes wordt gemeten in winst, waardoor risico nemen beloond wordt met bonussen en promoties. De publieke sector daarentegen opereert in een complex speelveld met veel meer belanghebbenden. De definitie van succes is ambigu en bureaucratische processen dwingen ambtenaren in een risicomijdende houding.’ Dat zit diep verankerd, zelfs in de ambtelijke eed, waarin zorgvuldigheid tot voor kort een prominente rol speelde. ‘Kijk ook naar vacatures voor leidinggevenden bij de overheid: ze zoeken vooral bestuurlijke ervaring, geen ondernemende geest.’
Gemiste kans Volgens Kiwi ligt de kern van het probleem niet in de tegenstelling tussen jong en oud. ‘Je hebt vooral een goede mix nodig. Maar jonge ambtenaren lopen vaak tegen obstakels aan als ze hun ambities willen realiseren. Autoriteit speelt daarbij een grote rol. In discussies kunnen ze de argumenten van oudere collega’s moeilijk pareren en krijgen ze vaak een "ja, maar" te horen. Wanneer ze de risico’s van hun voorstellen in kaart brengen, schrikt de leiding juist terug. Dat is een gemiste kans.’ Volgens Kiwi is het een illusie om te denken dat alle risico’s te vermijden zijn. ‘We moeten ze juist omarmen en concurrerende eisen beschouwen als twee kanten van een geïntegreerd geheel. Het omgaan met paradoxen vraagt om een creatieve en-enbenadering: benut de voordelen van beide kanten en maak gebruik van hun synergetische potentieel. Dat vereist lef en soms moeten er ook gecalculeerde risico’s worden genomen.’ ◼
Deel dit artikel