Oud? De duvel is oud

Triomf der levens­verwachting

Tekst Barteld André de la Porte Beeld Shutterstock

De gevolgen van vergrijzing in Nederland laten zich veelal omschrijven in doemscenario’s, maar volgens Theo Engelen zijn ze een veel minder groot probleem dan we denken. Wel moeten overheden en bestuurders heldere keuzes maken, waarbij een ander perspectief kan helpen. ‘Het is een triomf dat we als samenleving zo’n hoge levensverwachting hebben.’

‘Stimuleer mensen om langer door te werken’

Welvaartsverlies voor de komende generaties, stijgende zorgkosten en een groeiende druk op het sociaal domein: de verwachte gevolgen van vergrijzing zijn niet mals. Theo Engelen, hoogleraar Historische Demografie van Nederland aan de Radboud Universiteit Nijmegen, meent echter dat de negatieve effecten van vergrijzing sterk worden overdreven. Het is volgens hem slechts een tijdelijk probleem. Engelen: ‘De huidige bulk van babyboomers zal uiteindelijk komen te overlijden, terwijl het aantal kinderen dat wordt geboren de laatste jaren niet daalt, maar lijkt te stabiliseren. En mocht er toch te weinig baby’s worden geboren, dan kun je – zoals dat in Scandinavië gebeurt – het krijgen van kinderen stimuleren door betere verlofregelingen voor ouders te treffen.’ Bovendien, niet alleen ouderen, maar ook jongeren zorgen voor druk op de werkende bevolking, aldus Engelen. ‘Dat vergeet men nog weleens. In 1960 was deze demografische druk gelijk aan de in 2020 door het Centraal Bureau voor de Statistiek voorspelde druk in 2040. Destijds hebben we dat ook zonder problemen doorstaan.’

Beter belonen Er wordt een hoop gezeurd in Nederland, vindt de hoogleraar, als het om vergrijzing gaat. ‘Als een van de rijkste landen ter wereld kunnen we kostenstijgingen in bijvoorbeeld het sociaal domein gemakkelijk betalen. Maar het vergt wel andere keuzes van de overheid.’ ‘Momenteel gaat veel geld in het sociaal domein naar directies en ambtelijke apparaten die bezig zijn met regelgeving en controle,’ gaat hij verder. ‘Dat geld komt niet direct bij de zorg terecht, terwijl dat wel zou moeten. Heb je dat extra budget, dan kun je zorgmedewerkers beter belonen en maak je het in een klap aantrekkelijker voor jongeren om in de zorg te werken.’

Geweldige prestatie Engelen pleit voor een nieuwe definitie van vergrijzing. ‘We gebruiken het om het aantal ouderen aan te duiden, maar een hoog aantal ouderen is op zich geen probleem; het gaat om het aantal pensioen­gerechtigden. En om dat aantal omlaag te brengen, is er een heel simpele oplossing: verhoog de pensioenleeftijd en stimuleer mensen om langer door te werken.’ ‘Het is niets minder dan een triomf dat we als samenleving zo’n hoge levensverwachting hebben,’ besluit hij. ‘In de geschiedenis van de mensheid hebben we nog nooit zoveel mensen zo lang en zo gezond kunnen laten leven. Dat is een geweldige prestatie!’ ◼

Deel dit artikel