Ziel en zakelijkheid

Dat was even slikken toen de president van de Algemene Rekenkamer, Arno Visser, bij de presentatie van zijn verantwoordings­onderzoek het volgende zei: ‘Ons zelfbeeld is dat we in Nederland organisatorisch en financieel heel sterk zijn. De werkelijkheid is dat ons apparaat in sommige opzichten negentiende-eeuws is.’ Want wat bleek nou? Bij controle van de boekhouding was de rijksoverheid van 9,1 miljard de bonnetjes kwijt. Vooral VWS kreeg ervan langs. Dit ministerie bleek vorig jaar onrechtmatig 5,1 miljard euro belastinggeld uitgegeven te hebben aan coronamateriaal, zoals mondkapjes, beademingsapparatuur en testen. Voor 40 procent is niet duidelijk aangetoond wat ermee is gebeurd. Ontvangstbewijzen ontbraken. ‘Lekker makkelijk,’ dacht ik toen ik dat las. We zitten nog steeds midden in een pandemie waarin we eindelijk zicht hebben op licht aan het einde van de tunnel – vooropgesteld dat een of andere coronavariant 3.0 geen roet in het eten gooit – en dan lijkt het me logisch dat niet meteen alle uitgaven van VWS uitlegbaar zijn aan de hand van bonnetjes. De praktijk bleek weerbarstiger. Onze waakhond van de rijkshuishoudboekjes tikte VWS al 17 keer eerder op de vingers. Minister Wopke Hoekstra van Financiën werd door de Rekenkamer verweten dat hij tekort is geschoten in zijn taak als toezichthouder. Volgens Hoekstra zijn veel onrechtmatigheden voor 60 tot 70 procent gerelateerd aan corona. Hoekstra en zijn collega Hugo de Jonge van VWS erkenden schuld en beloofden beterschap. Zand erover en over tot de orde van de dag, namelijk het formeren van een nieuw kabinet en BV Nederland verder door de coronacrisis heen loodsen. Ik vraag me dan serieus af: zijn dit nou echt de bestuurders met wie we de komende 4 jaar verder willen? Die gaan helpen onze klimaatdoelstellingen te halen, onze woningcrisis op te lossen, de ophanden zijnde economische crisis het hoofd te bieden, de tekorten in de zorg verhelpen en de meest omvangrijke decentralisatiewet ooit in goede banen te begeleiden?

In deze editie leest u voor welke uitdagingen het sociaal domein staat. Circa 5 jaar na inwerkingtreding van de decentralisatiewet is nog veel werk te verrichten. Hoogleraar Theo Engelen: ‘Als een van de rijkste landen ter wereld kunnen we kostenstijgingen in bijvoorbeeld het sociaal domein gemakkelijk betalen. Maar het vergt wel andere keuzes van de overheid. Momenteel gaat veel geld in het sociaal domein naar directies en ambtelijke apparaten die bezig zijn met regel­geving en controle.’ Wethouder Cathalijne Dortmans van de gemeente Helmond is dezelfde mening toegedaan: ‘We moeten zo snel mogelijk het goede doen voor kinderen en gezinnen. Geld moet besteed worden aan zorg en hulp, niet aan hoge salarissen. Het sociaal domein heeft ziel en zakelijkheid nodig.’ Kan de Algemene Rekenkamer deze criteria meenemen in haar eerst­volgende verantwoordings­onderzoek en de dames en heren bestuurders hier keihard op afrekenen?

Asha Narain is hoofdredacteur van Publiek Denken

Deel dit artikel