Dialoog noodzakelijk over vakmanschap

Overheid moet beter loopbaan­perspectief bieden

Tekst Jelle van der Meulen Beeld Shutterstock

Het vak van de ambtenaar verandert. Werken over de grenzen van departementen heen moet de nieuwe norm worden. Tegelijkertijd vragen technologische ontwikkelingen om de nodige digitale vaardigheid. Om toestroom van de juiste medewerkers te stimuleren is de rijksoverheid een langdurig partnerschap aangegaan met hogescholen en universiteiten, maar in de omgang met jong talent schuilt een uitdaging. ‘We moeten beter worden in het bieden van voldoende loopbaanperspectief.’

‘We moeten de overheid als één geheel in de markt zetten’

De coronacrisis maakte eens te meer duidelijk dat de overheid wendbaar en flexibel moet zijn, aldus Marieke van Wallenburg, directeur-generaal Overheidsorganisatie bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Als lid van de crisisorganisatie bracht Van Wallenburg de UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen) en de SVB (Sociale Verzekeringsbank) samen om nieuwe afspraken te maken. ‘Om snel te kunnen schakelen hebben we beleid en uitvoering samen aan één tafel gezet,’ zegt Van Wallenburg. ‘Bedenk je dan iets, dan weet je direct of het ook uitvoerbaar is. De crisis vroeg om slagvaardigheid. Dat hebben we op deze manier kunnen bieden.’

Eén overheid Beleid maken in samenspraak met belangenorganisaties en burgers is een trend, aldus Van Wallenburg. ‘Daar komt bij dat maatschappelijke vraagstukken simpelweg niet meer zijn op te lossen langs de lijn van één ministerie of overheids­laag. De coronacrisis is daar natuurlijk een voorbeeld van, maar denk ook aan de stikstofproblematiek of het dossier van ruimtelijke indeling. Daar moeten we dus, ook organisatorisch, een antwoord op hebben. Om dat te bereiken is een cultuur­verandering nodig: zodat we nog meer de dialoog zoeken tussen groepen medewerkers en goede voorbeelden met elkaar delen.’ ‘Verder vraagt de samenleving tegenwoordig veel meer van de overheid,’ vervolgt Van Wallenburg. ‘De manier waarop burgers naar de overheid kijken en hoe ze geholpen willen worden is veranderd, mede onder invloed van nieuwe communicatie- en informatievormen. Het meedenken vanuit de samenleving is groter en pregnanter geworden. Overheden moeten zich daarom meer dan voorheen makkelijk en snel organiseren rondom een vraagstuk. Dat is ingewikkelder dan het lijkt. Het vergt van onze mensen dat zij in staat zijn verbinding te maken met de samenleving. Om dat te kunnen doen heb je een sociale antenne en goede communicatievaardigheden nodig, maar dien je ook te beschikken over basiskennis op het gebied van technologie, data en informatie.’

Partnerschap Met een actualisatie van meerjarige personeelsplannen heeft het ministerie van BZK deze en andere ontwikkelingen in kaart gebracht om personeelsbeleid voor de toekomst daarop te baseren. Een belangrijk onderdeel van die plannen betreft de technologische ontwikkelingen en de invloed daarvan op het werk. ‘Een deel van de digitale vaardigheden kun je aan iedereen leren, maar voor een ander deel heb je mensen nodig met specifieke vooropleidingen,’ zegt Van Wallenburg. ‘We brengen iedereen basisvaardigheden bij, maar doen ook veel aan werving van gespecialiseerde nieuwe krachten.’ Om toestroom van de juiste medewerkers te stimuleren is de rijksoverheid een langdurig partnerschap aangegaan met de bètafaculteiten van hogescholen en universiteiten. ‘Daar ben ik echt trots op,’ zegt Van Wallenburg. ‘Samen met die instellingen werken we aan kennis- ontwikkeling en leren we over de juiste manieren van datagedreven werken en het gebruik van algoritmen. Aan de andere kant bieden we via dit partner­schap stageplekken en PhD’s, zodat studenten vroegtijdig een kijkje kunnen nemen in de keuken bij de overheid.’

Marieke van Wallenburg

‘Je baan houdt niet op bij de deur van het ministerie’

Jongeren In de omgang met jong talent schuilt voor de overheid een uitdaging, constateert Van Wallenburg. ‘Wij moeten beter worden in het bieden van voldoende loopbaanperspectief. Veel jongeren willen niet langer hun hele leven op één plek werken. Daarom moeten wij zelf de overheid echt als één geheel zien.’ ‘Stel dat iemand 2 jaar succesvol bij de Belastingdienst heeft gewerkt, maar dat zijn of haar expertise elders binnen de overheid nodig is, dan moeten we diegene laten gaan. Ook dat is een voorbeeld van het kijken voorbij de grenzen van het eigen departement. Het is nodig dat we de overheid als één geheel in de markt te zetten.’

Dialoog De toeslagenaffaire heeft veel maatschappelijke en politieke verontwaardiging teweeggebracht. Het stelt tevens de discussie over ambtelijk vakmanschap in een nieuw licht, beaamt Van Wallenburg. ‘Het rapport naar aanleiding van de toeslagenaffaire roept op tot zelfreflectie bij de rijksoverheid. Wat betekent het ambtenaarschap? En wat is onze relatie met de politiek? Ambtelijk vakmanschap is een mooie term, maar het is duidelijk dat we de dialoog moeten aangaan over de gedeelde invulling en betekenis ervan.’ ‘Luisteren, ontvankelijk zijn voor geluiden uit de maatschappij en oog hebben voor de menselijke maat zijn belangrijke aspecten van ambtelijk vakmanschap,’ zegt Van Wallenburg. ‘Het is nu even niet mogelijk, maar normaliter probeer ik het goede voorbeeld te geven door zoveel mogelijk contact te maken met mensen in de maatschappij, bijvoorbeeld via werkbezoeken. Dat is ook mijn advies aan iedere ambtenaar: trek erop uit, ondervind hoe het deel van de samenleving functioneert waar jouw werk over gaat. Je job houdt niet op bij de deur van het ministerie.’ ◼

Deel dit artikel