Ambtenaar op missie

Ambtenaar word je meestal niet zomaar. Je wilt maatschappelijk een verschil maken en een bijdrage leveren aan de samenleving. Over het algemeen is het een vak dat waardering verdient en dat meegroeit met de wereld om ons heen. In de loop der jaren zijn rollen, taken en bevoegdheden van de ambtenaar behoorlijk veranderd. Nieuwe werelden werden verkend met nieuwe werkwijzen tot gevolg. Om er een paar te noemen: het nieuwe werken, van buiten naar binnen werken, werken vanuit de bedoeling, overheidsparticipatie, Direct Duidelijk Brigade, ambtelijk vakmanschap. Het vraagt veel van de ambtenaar, ook omdat tijdens de verbouwing de winkel open moet blijven. Crises als corona en de toeslagenaffaire maken eens te meer duidelijk dat de overheid adaptief en slagvaardig moet kunnen handelen als de buitenwereld daarom vraagt. Maar zijn al die verwachtingen wel realistisch? In de nasleep van de toeslagenaffaire roept men her en der dat ambtenaren meer politiek-bestuurlijke sensitiviteit nodig hebben... dat alle ellende dan voorkomen had kunnen worden. Het lijkt een manier voor de politiek om zichzelf vrij te pleiten: ministers en Kamerleden hebben fouten gemaakt, dat valt niet te ontkennen. Maar als de ambtenaren maar wat beter hadden opgelet, dan was er tijdig aan de bel getrokken en was het niet zo vreselijk uit de hand gelopen.

Volgens Paul ‘t Hart, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Utrecht moet binnen de ambtelijke organisatie meer ruimte komen voor signalering en tegenspraak op basis van vakinhoudelijke en uitvoerings­technische deskundigheid. Dergelijke signalen komen nu niet goed door. ‘Het is een cultuurkwestie, een stijl van leiding geven. Het melden van fouten en twijfels moet worden beloond, je moet goed organiseren dat mensen niet aan zelfcensuur doen.’

Bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zien ze dat het meedenken vanuit de samenleving groter en pregnanter is geworden. ‘Overheden moeten zich daarom meer dan voorheen makkelijk en snel organiseren rondom een vraagstuk. Dat is ingewikkelder dan het lijkt. Het vergt van onze mensen dat zij in staat zijn verbinding te maken met de samenleving,’ aldus directeur-generaal Overheidsorganisatie Marieke van Wallenburg. Een ding is zeker, de komende jaren liggen belangrijke missies voor ambtenaren in het verschiet. Opnieuw wordt van ambtenaren verwacht dat zij zich weer andere vaardigheden eigen moeten maken. De vraag is alleen of dat via het zoveelste webinar of op de ouderwetse (lees klassikale) manier gaat gebeuren.

Asha Narain is hoofdredacteur van Publiek Denken

Deel dit artikel