MAATWERKPLAATSEN | KRACHT VAN DE UITVOERING
Tekst Jelle van der Meulen Beeld Gideon Borman
Als de regels knellen en de oplossing niet past
Over maatwerk en perspectiefcirkels
Bij maatwerkplaatsen komen alle betrokken partijen samen om te zoeken naar een geschikte oplossing voor een burger die onbedoeld buiten de boot valt. Vervolgens kan één casus dienen om het systeem blijvend te verbeteren.
‘Ik kon al zien dat het mis zou gaan, maar ingrijpen ging niet meer’
In de jaren dat Maartje Kemme als ambtenaar werkte, maakte ze het meermaals mee. Ze wist dat ze ‘nee’ moest zeggen, terwijl ‘ja’ een beter antwoord was geweest. ‘Dan kon ik al zien dat het mis zou gaan, maar ingrijpen ging niet meer.’ Bij het UWV kwam ze Jaap van Dooren tegen, die deze ‘professionele buikpijn’ herkende. En met hem vele andere collega-ambtenaren, die het goede wilden doen voor de burger, maar daarvoor niet de ruimte zagen binnen de bestaande regels. Daar wilden Kemme (oprichter van de Maatwerkacademie) en Van Dooren (coördinator maatwerk bij het UWV) iets aan doen. Ze bouwden een netwerk op waarin ambtenaren elkaar konden voorzien van tips en adviezen. Het bleek het begin van de ‘maatwerkplaats’, waarin alle betrokken partijen een casus of situatie gezamenlijk beoordelen en kijken of er maatwerk mogelijk is, om ‘binnen de bedoeling van de wet’ te kijken wat aan het probleem gedaan kan worden, zegt Van Dooren.
Aan het werk Een geslaagd voorbeeld daarvan is het aanpassen van de IVA-regeling (Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten), vertelt Van Dooren. ‘Die is voor mensen die volledig duurzaam geen arbeidsvermogen hebben, waardoor het UWV geen taak heeft hen richting werk te helpen. Maar toch zijn er mensen die graag aan het werk willen en kunnen. Een collega met professionele buikpijn wilde graag zo iemand helpen, maar er was geen mogelijkheid om voor diegene een re-integratietraject in te kopen.’ Dus kwamen alle betrokken partijen bij elkaar om met behulp van een ‘perspectiefcirkel’ een oplossing te vinden. Het financiële, juridische en maatschappelijke perspectief komen daarin aan bod. Voordat een besluit wordt genomen, moeten alle perspectieven voldoende gewogen zijn. ‘Anders ontstaat willekeur,’ aldus Kemme. ‘Toen hebben we voor deze persoon toch dat traject ingekocht, ondanks dat we die bevoegdheid niet hadden,’ zegt Van Dooren. ‘Omdat we wisten dat er meer van dit soort situaties waren, hebben we de sessie herhaald op het ministerie en is daar besloten om deze mensen toch te helpen re-integreren. Inmiddels hebben meer dan vierduizend mensen hier gebruik van gemaakt, waarvan 35 procent aan het werk is gegaan.’
Bedoeling Buiten je bevoegdheid om gaan kan spannend klinken, maar hoeft dat niet te zijn, verzekert Kemme. ‘Je kleurt niet buiten de lijntjes; veel organisaties interpreteren de regels op een te nauwe manier. Ze kijken te veel naar de regel en te weinig naar de bedoeling van de wet. Daarom kijken wij, ook met juristen erbij: wat is de bedoeling nou eigenlijk? Waar zit de ruimte om dat te doen voor de burger waarvan we denken dat het beter is?’ ‘Tussenruimte bouwen,’ noemt Kemme het bij elkaar brengen van het hele systeem. ‘De mensen die er verstand van hebben, gaan samen puzzelen. Zodra de puzzel gelegd is, gaat die naar degenen die besluiten mogen nemen.’ Van Dooren: ‘Dat is helemaal niet zo vernieuwend maar je moet het wel doen. Zo maak je van een deelprobleem een gedeeld probleem en ga je van een deeloplossing naar een gedeelde oplossing. Dat is de kracht van de aanpak.’
‘Je gaat van een deeloplossing naar een gedeelde oplossing’
Pensioen Sinds de start van de maatwerkplaatsen zijn honderden casussen behandeld en duizenden ambtenaren getraind. Toch was er in het begin de nodige weerstand. ‘Het werd als vervelend gezien, we zijn ook weleens een zaaltje uit gezet,’ herinnert Kemme zich. ‘Men vond onze methode iets heel geks.’ Met de toeslagenaffaire veranderde dat. ‘Men ziet nu de noodzaak, en realiseert zich: complexiteit is here to stay. Daarom willen we zo veel mogelijk mensen trainen om de signalen op te pikken wanneer er iets misgaat. Wij willen zo veel mogelijk collega’s besmetten zodat deze beweging groter wordt.’ Het is ‘best een klus’ om organisaties te leren dat de drie perspectieven uit de cirkel (financieel, juridisch en maatschappelijk) in balans moeten zijn, zegt Kemme. ‘De jurist vindt het juridische argument het belangrijkst, de manager die op de schatkist zit de financiën.’ Van Dooren: ‘En de professional het belang van zijn of haar cliënt.’ Kemme: ‘Maar zoek je samen naar feiten en meningen en breng je alle belangen in beeld, dan komt het goed. Want we hebben allemaal buikpijn wanneer dingen niet goed lopen.’ Het einddoel is helder, concludeert Kemme. ‘Een signaalvaardige overheid die vroegtijdig en adequaat complexiteit herkent, mogelijke problemen oplost en daar een lerend systeem van maakt. Als dat zover is, betekent het dat het normaal is om zo te werken. En dan kunnen wij met pensioen.’
Deel dit artikel