Allemachtig machtig
‘Wij weten dat een goed functionerende rechtsstaat nadrukkelijk vraagt om een kritische tegenmacht’
Elke dag worden wij overvoerd door beelden van machthebbers die zich omringen door amechtig hijgende paladijnen. Paladijnen die in koor roepen dat dit de beste president, premier, bestuurder, machthebber, of vul maar in, is. Of het nu in Noord-Korea rond Kim Jung-un is of in de USA rond Donald Trump… Elke keer zien wij een bontkraag van supporters (vaak nog met een pet op) in beeld, die opgewekt of vroom of heel dociel, in de camera kijken met een blik van: ja dit is waarachtig de grote verlosser. Dit is de man – want het zijn altijd mannen – die gezonden is om ons volk te leiden en te verlossen. Het is inmiddels een wereldwijd verschijnsel geworden. En op veel plekken van onze aardkloot wordt dit verschijnsel van een kritiekloze bontkraag gekopieerd. Nu weten wij al heel lang dat macht niet zonder tegenmacht kan. Want zonder tegenmacht gaat het vroeger of helaas soms later flink ontsporen. Elke bestuurder wordt een betere bestuurder als hij of zij zich juist omringt door kritische geesten. Kritische geesten die flink weerwerk bieden en niet bang zijn om stevige tegenspraak te geven. Zelf ben ik daarom al lang fan van het weer herinvoeren van de hofnar. In het verleden bewees deze al zijn grote dienst door tegen de machthebber dingen te zeggen waar die niet op zat te wachten. En het mooie was, dat dit juist was op verzoek van de koning of hertog zelf. Verstandige machthebbers wisten toen al dat zij zich moesten voorzien van tegenspraak.
Wij weten ook al heel lang dat een goed functionerende rechtsstaat nadrukkelijk vraagt om een kritische tegenmacht die ook nog op meer afstand van de machthebbers staat. Zo is het parlement niet bedoeld om te applaudisseren voor de regering. Zo is de vrije pers cruciaal om kritische vragen te stellen en potentieel dubieuze zaken te onderzoeken. Zo is de onafhankelijke rechtelijke macht bedoeld om te zorgen voor zorgvuldigheid in het besturen. Zo mag de wetenschap beleid en uitvoering onderzoeken, zonder inmenging van bestuurders. En al deze tegenmacht moet leiden tot zorgvuldige besluitvorming en passend bestuur. Laten wij dus blij zijn met een kritisch parlement, met vrije pers, met onafhankelijke rechters en met vragende wetenschappers; die maken het besturen van land, stad of regio zorgvuldiger, beter en consistenter. Laten wij blij zijn met ambtenaren, die bestuurders omringen, dat zij stevig tegenspraak bieden. Laten wij blij zijn met stevige tegenmacht. Die maakt dat er geen sprake is allemachtig machtig, maar van allemachtig krachtig en prachtig.
Mark Frequin is voormalig topambtenaar. Op dit moment is hij adviseur en trainer op het gebied van publiek leiderschap, samenspraak en tegenspraak. Voor de ABD stelde hij het Kompas voor Publiek Leiderschap op.
Deel dit artikel