VISIE | Next Gen ambtenaar
Tekst Dave Schut Beeld Staat van de Uitvoering - Butino
Max Weber is dood
schoonheid en bevrijding
Max Weber is dood
schoonheid en bevrijding
Max Weber is dood
schoonheid en bevrijding
Een nieuwe generatie ambtenaren klopt op de deur van het openbaar bestuur. Niet met een pleidooi voor nog een reorganisatie of een ander beleidskader, maar met een fundamentelere vraag: wat hindert ons om het juiste te doen? Het jonge ambtenarennetwerk FUTUR geeft die vraag een scherpere vorm: wat hindert jou om schoonheid te leveren? De strijd tegen onzinnige regels en administratieve ballast is geen idealisme, maar een serieuze systeemkritiek.
Mitchell Hendriks (r.) wil tegenwicht bieden aan de KPI-cultuur die momenteel de publieke sector domineert
‘Zijn vraagstukken zo complex, of zijn we verkeerd georganiseerd?’
Dat de overheid op veel plekken vastloopt, leidt geregeld tot de conclusie dat vraagstukken steeds complexer worden. Maar Mitchell Hendriks, voorzitter van FUTUR en stuurgroeplid van de Staat van de Uitvoering, vindt dat te makkelijk. ‘Zijn die vraagstukken nu echt zo complex of zijn we gewoon totaal verkeerd georganiseerd?’ Niet voor niets luidt het thema van FUTUR dit jaar: Bureaucratiebestrijders.
Netwerken en vernieuwing Het is Hendriks’ vierde jaar als voorzitter. Keer op keer heeft hij gezien hoe jonge ambtenaren vastlopen in hun dagelijkse praktijk, door onhandige regels of een gebrek aan samenwerking tussen organisaties. ‘Ze zijn opgegroeid in een tijd van netwerken, van vernieuwing. Maar bij de overheid stuiten ze voortdurend op die oude bureaucratie.’ Hendriks haalt Max Weber (1864-1920) aan, de Duitse grondlegger van de sociologie, die de bureaucratie beschouwde als meest geschikte organisatievorm om sturing te geven aan overheid en samenleving. Hendriks: ‘De overheid is zo’n beetje gebouwd op die theorie, maar ik ben ervan overtuigd dat die niet meer helemaal bij deze tijd past.’ Die overtuiging is sterker geworden tijdens zijn werkbezoeken, vertelt hij. Samen met collega’s liep Hendriks bijvoorbeeld mee met een boa. ‘Al in de eerste minuut diende zich een voorbeeld aan. We gingen zitten en de boa haalde drie telefoons uit haar broekzak: één voor verkeersboetes, één voor afvalovertredingen en één voor meldingen van burgers. Ze had zelf niet eens meer door hoe vreemd dat is.’ En er was nog zoiets. Het idee is dat boa’s optreden wanneer een Kiss & Ride-bord niet wordt nageleefd. Dit bord geeft aan dat je alleen kort mag parkeren om iemand af te zetten of op te halen. ‘Maar boa’s kunnen hier helemaal niet op handhaven,’ zegt Hendriks, ‘omdat dit bord niet als officieel erkend verkeersbord in de wet staat. Schrijft ze toch een boete uit, dan wordt die geseponeerd zodra de betreffende persoon naar de rechter stapt. En dat heeft als resultaat dat zij haar gezag verliest.’
Onderaan beginnen Aan deze dagelijkse frustratie wil Hendriks iets doen. FUTUR heeft daarvoor de handen ineengeslagen met Arre Zuurmond, voormalig regeringscommissaris informatiehuishouding en voormalig ombudsman regio Amsterdam. Het Professionals Bevrijdingsfront, luidt de naam van dit verbond. Hierbij volgen zij het model van Jorrit de Jong van de Amerikaanse Harvard-universiteit, die stelt dat je bureaucratische organisaties pas kunt veranderen wanneer je onderaan begint. ‘Dus bij de onzinnige regels, administratie-eisen en werkprocessen,’ aldus Hendriks. ‘Wij vragen de professional zelf wat er moet veranderen: vertel, wat hindert jou om schoonheid te leveren?’
‘De bureaucratie als organisatievorm past niet helemaal meer bij deze tijd’
‘Je moet bereid zijn om verder te kijken dan alleen je eigen kader’
Samen slapen Ja, schoonheid. Hendriks en zijn collega’s hebben die term bewust gekozen. ‘Zo bieden we tegenwicht aan de KPI-cultuur die momenteel de publieke sector domineert. Als je aan een politieagent vraagt: wat is schoonheid in jouw werk, dan komt er vrijwel altijd een ontroerend mooi verhaal. Een agent schrijft niet alleen bekeuringen uit, maar ziet misschien ook dat iemand worstelt en zorgt ervoor dat diegene psychische hulp krijgt. Dat zien we vervolgens niet terug in de KPI’s van het boetes schrijven.’ En zo was er een zorgmedewerker die een stervende man en zijn vrouw de laatste nacht samen liet slapen. ‘Dat ging niet volgens de procedure, want daar waren drie handtekeningen voor nodig. Die medewerker regelde zelf een bed, en die mevrouw heeft toen heel fijn afscheid kunnen nemen. Ook dat is niet te vangen in statistiek, en daardoor is er steeds minder ruimte voor. Terwijl zorgpersoneel wel 30 tot 40 procent van de tijd bezig moet zijn met administratie.’ Wat volgens Hendriks ook niet helpt, is dat de overheid zichzelf heeft opgeknipt. ‘In de energietransitie bemoeit bijvoorbeeld elk ministerie, en daarbinnen weer elk onderdeel van de organisatie, zich alleen met haar eigen stukje van de keten. Terwijl de bedrijven die moeten veranderen natuurlijk dwars door die grenzen heen werken. De wereld werkt niet in opgeknipte deeltjes, die werkt in ecosystemen.’
In Transformatie Therapie Hoe dit anders kan, moet op bestuurlijk niveau worden besproken, zegt Hendriks. Daarom organiseert hij samen met Zuurmond vanaf maart, in samenwerking met Digicampus, de Vereniging voor OverheidsManagement en de TU Delft, tweewekelijks de bijeenkomst In Transformatie Therapie. ‘Iedere keer staat een specifieke transitie of transformatie centraal. Met de hypothese dat we de overheid anders moeten organiseren om verder te komen.’ Juist jonge ambtenaren kunnen hier iets in betekenen, zegt Hendriks. ‘Al vraagt dat wel een moedige houding. Je kunt niet alleen wachten op toestemming van bovenaf, maar moet ook zelf je werkpraktijk onderzoeken: wat hindert míj eigenlijk om het juiste te doen? En je moet bereid zijn om verder te kijken dan alleen je eigen kader. Het echte werk speelt zich af in het gebied daarachter.’ ◼
Deel dit artikel