COACHING | Next Gen Ambtenaar
Tekst Dave Schut Beeld Hilbert Krane
Hoe blijf je tevreden en effectief?
De dwarsdenker en haar coach
Jana Zwetsloot is een ambtenaar die regelmatig tegen de stroom in zwemt. Niet omdat ze dat zo leuk vindt – integendeel – maar omdat ze gelooft in haar idealen. Om optimistisch te blijven, riep ze de hulp in van een routinier.
Jana Zwetsloot en Kees van Nieuwamerongen wandelen regelmatig in het Haagse Bos
‘Ik moet oppassen dat ik geen ambtenaar van je maak’
Om de zoveel tijd maken Jana Zwetsloot (jonge beleidsmedewerker bij het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur) en Kees van Nieuwamerongen (meer dan dertig jaar ervaring bij het rijk) een wandeling door het Haagse Bos. Hoofdvraag van hun gesprekken: hoe blijf je zowel tevreden als effectief wanneer je anders denkt dan je collega’s?
Grapje Zwetsloot wordt door haar manager een dwarsdenker genoemd. Hoewel ze zich kan vinden in die typering, ontleent ze er niet bepaald plezier aan. ‘Het gaat mij niet om het dwarsdenken, het gaat mij om de inhoud,’ zegt ze. ‘Ik kijk anders naar de koers die we zouden moeten varen.’ Veel komt samen in de botsing tussen economische belangen op de korte termijn en investeren in leefbaarheid op de lange termijn. Zwetsloot kiest voor het laatste, en staat daar vaak alleen in. ‘Daar worstel ik mee,’ zegt ze. ‘Mijn manager kwam met het idee van een begeleider. Iemand met ervaring die ik als voorbeeld kon beschouwen. Via het programma InterCoach vond ik uiteindelijk Kees.’ Kees van Nieuwamerongen is onder meer directeur van de Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ook hij heeft idealen. Tegelijkertijd beschouwt hij zichzelf als een pragmaticus. ‘Dat heb ik de afgelopen decennia wel geleerd in Den Haag. Als ik een idee heb, bedenk ik altijd eerst hoever ik ermee kan komen, waar ik moet beginnen en wat later volgt. Maar ik realiseer me heel goed dat pragmatisme lang niet altijd verstandig is. In een van onze eerste gesprekken zei ik dan ook tegen Jana: ik moet oppassen dat ik geen ambtenaar van je ga maken. Grapje natuurlijk, maar ik bedoel daarmee dat ik die kritische geest juist belangrijk vind. Daarmee ben je hartstikke waardevol voor de organisatie.’
Herhaling Er is veel wat Zwetsloot niet begrijpt aan de werkwijze bij de overheid. Omdat het slimmer en beter zou kunnen, volgens haar. Van Nieuwamerongen: ‘Ik probeer haar uit te leggen waarom de dingen gaan zoals ze gaan. Wat zij gek vindt, vind ik soms heel normaal. Niet omdat het normaal ís, maar omdat ik weet hoe het hier werkt. Hoe je daarmee omgaat, daar praten we over. Zo leer ik ook weer van haar.’ Die duiding helpt, zegt Zwetsloot. ‘Hoe beter ik die processen begrijp, des te beter ik kan bepalen wat mijn mogelijkheden zijn. Dan raak ik minder snel teleurgesteld. Zo weet ik inmiddels dat de kracht in herhaling zit, zoals Kees vaak zegt. Als ik iets aanlever wat niet volledig wordt overgenomen, belandt er misschien wel een woord of een zin in het uiteindelijke stuk. En de volgende keer plant ik weer zo’n zaadje. Het motiveert om er zo over na te denken. Want op de lange termijn kan er dus wel iets veranderen.’ Dat ze doorzet, komt ook door intrinsieke motivatie. ‘Werken bij de overheid is voor mij een manier om impact te hebben. En ik wil zeker weten dat ik alles geprobeerd heb. Pas daarna zou ik misschien iets anders gaan zoeken.’ Wat Zwetsloot verwondert, is dat veel collega’s het eigenlijk best met haar eens zijn. ‘Maar ze denken dat het weinig zin heeft om er al te veel energie in te steken, of ze hebben het te druk. Ik vind juist dat je de norm moet blijven bevragen en kritisch moet zijn op je werkzaamheden. Dat hoort bij het werk van een ambtenaar.’
‘Ik vind juist dat je de norm moet blijven bevragen’
Impact hebben Van Nieuwamerongen zit al een tijdje te knikken. Hij kent dit spanningsveld maar al te goed, en hij is blij dat er ambtenaren zijn zoals Zwetsloot. ‘Dat is een van de redenen dat ik me zorgen maak om de vergrijzing. We hebben de frisse blik van jonge mensen nodig.’ Voor Zwetsloot is het dan weer prettig dat Van Nieuw-amerongen ouder is en meer ervaring heeft dan zij. ‘Als ik met gelijkgestemden praat,’ zegt ze, ‘zijn dat bijna altijd generatiegenoten. We vinden steun bij elkaar, maar die pragmatische benadering ontbreekt dan. Dat maakt het zo fijn om met Kees te praten; ik kan mijn ideeën bij hem toetsen. Eigenlijk zou dit gesprek binnen iedere overheidsorganisatie gevoerd moeten worden.’ ◼
Deel dit artikel