VERDIEPEN | AMBTELIJKE HELDEN GEZOCHT

Tekst Jelle van der Meulen Beeld ANP Foto

‘Weet je wat het is? Niets doen is geen optie’

Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme Rabin Baldewsingh

Als iemand weet hoe het is om ruimte te creëren om moreel te handelen binnen een overheid die daar niet altijd op is toegerust, is het Rabin Baldewsingh. Een gesprek over institutioneel racisme, inclusief leiderschap en ambtelijke moed.

‘Het demissionair kabinet heeft de deur opengezet naar meer openlijk racisme’

Nee, voor de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) waren de afgelopen jaren niet de gemakkelijkste. Vertegenwoordigers van het (inmiddels gevallen) kabinet deden zowel intern als naar de buitenwereld vermeend racistische uitspraken en de extreemrechtse rellen in Den Haag bevestigden nog maar eens het giftige sentiment dat woekert in delen van de samenleving. Precies datgene waar Rabin Baldewsingh tegen strijdt, in beleid en in de praktijk. Als nationaal coördinator is het zijn taak om racisme en discriminatie te bestrijden en diversiteit en inclusie te bevorderen. ‘Ik heb veel pushback ervaren de afgelopen periode,’ beaamt hij. ‘Het is helaas alsof we een aantal stappen terug hebben gezet.’

Heisa maken Na de grote verkiezingswinst van de PVV in 2023 realiseerde Baldewsingh zich dat zijn werk lastiger zou worden. ‘Ik kreeg te maken met mensen die discriminatie en racisme bagatelliseerden. Na de Maccabi-rellen in Amsterdam brachten bepaalde politici een hiërarchie aan, waarin de ene vorm van discriminatie erger zou zijn dan de andere (antisemitisme boven moslimdiscriminatie, red.). In het algemeen heeft het demissionair kabinet de deur opengezet naar meer openlijk racisme.’ En bovendien werd zijn eigen mandaat ‘een beetje uitgekleed’. Waar de NCDR aanvankelijk een nationaal programma tegen racisme en discriminatie zou ontwikkelen, is zijn rol vanaf 1 januari 2026 beperkt tot een adviesfunctie. ‘Dus adviseren, dat ga ik stevig doen, op mijn eigen manier,’ zegt Baldewsingh met een glimlach. ‘Ik zal best wel wat heisa blijven maken.’

Rabin Baldewsingh: ‘De norm is wit, oud en mannelijk’

Dagelijks racisme Dat dat nodig blijft, in de buitenwereld en binnen de overheid, behoeft weinig betoog. Baldewsingh wijst op een personeelsenquête (PER) die de rijksoverheid uitvoerde in 2023, waaruit bleek dat een op de tien ambtenaren te maken kreeg met racisme op de werkvloer. Van de werknemers met een niet-Europese migratieachtergrond was dit zelfs 29 procent. Recenter, in 2024, stuurden vijftig rijksambtenaren een brandbrief naar toenmalig minister Judith Uitermark (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties), waarin zij stelden ‘dagelijks geconfronteerd’ te worden met racisme. Institutionele discriminatie is zo hardnekkig doordat het heel diep zit, zegt Baldewsingh. ‘Het wordt niet gevoeld en gezien door de mensen die aan de knoppen draaien. En als je het zelf niet ziet, dan denk je dat het niet bestaat. Dat zag je heel nadrukkelijk bij het toeslagenschandaal: mensen riepen wel dat het misging, maar werden niet geloofd.’

Politiek ongemak Het is aan alle ambtenaren om daartegen in actie te komen, zegt Baldewsingh. En ja, dat kan tot (politiek) ongemak leiden. ‘Maar dat is gewoon niet zo erg. Als je je uit angst niet uitspreekt, dan bezorg je je organisatie ook geen goede dienst. Ambtelijk vakmanschap houdt in dat je kundig je werk doet, maar net zo goed dat je je geweten laat spreken. Als je dingen ziet die niet door de beugel kunnen, moet je die uiten. Toon moed, don’t go with the flow.’ ‘Artikel 1 van de Grondwet is mijn morele kompas, en wat mij betreft zou iedereen dat ook zo moeten voelen, helemaal als je als ambtenaar de eed hebt afgelegd. Je zweert trouw aan de Grondwet, niet aan een bewindspersoon, niet aan de politieke kleur van dat moment.’

‘Ambtelijk vakmanschap houdt ook in dat je je geweten laat spreken’
‘Een op de vier managers zag discriminatie op de werkvloer, maar greep niet in’

Israël Daarbij ligt een grote taak weggelegd voor leiders. Wat kunnen zij bijvoorbeeld doen wanneer wekelijks wordt geprotesteerd tegen het eigen overheidsbeleid, zoals een groep ambtenaren wekelijks deed uit onvrede met de Israël-koers van het kabinet? ‘Je ziet dat, zowel bij gemeenten als rijksoverheid, de buitenwereld de binnenwereld is ingeslopen,’ zegt Baldewsingh. ‘Maar wat veel managers nalaten, is die buitenwereld op de een of andere manier accommoderen. Zij moeten zich bewust zijn van wat er speelt en daar proactief naar handelen. Want hoe komt het nou dat we op basis van emotie en politiek wel de ene vlag hijsen op departementen, maar de andere niet?’ Wat niet meehelpt daarbij, vervolgt Baldewsingh, is dat managers ‘met een norm rondlopen’. ‘Die norm is wit. Die norm is oud. En die norm is heel mannelijk. Het is 2025, we moeten ons afvragen of de norm waarmee we werken wel de juiste is. En omdat we ons dat niet afvragen, worden mensen niet gehoord en krijg je dit soort demonstraties voor de deur van ministeries.’ Het antwoord schuilt in inclusief leiderschap, zegt Baldewsingh. ‘Managers moeten voortaan gewogen worden op hun competenties. Dat gebeurt natuurlijk wel, maar beleid wat betreft diversiteit en inclusie (d&i) hoort daar nu niet bij. Dat moet veranderen. Vraag nou tijdens sollicitatiegesprekken aan managers hoe ze denken over d&i en over het bestrijden van discriminatie en racisme. Uit diezelfde PER-enquête bleek dat ongeveer een op de vier managers discriminatie op de werkvloer heeft zien gebeuren, maar niet ingreep. Dat kan dus gewoon niet.’

Prachtig land Met de verkenning naar een nieuw kabinet in volle gang gaat Baldewsingh in ieder geval door met zijn werk tot eind 2027. De NCDR blijft in ieder geval tot 2029 bestaan. ‘Maar het is natuurlijk niet zo dat we over 4 jaar een land hebben dat vrij is van discriminatie. We zijn helaas een beetje onderworpen aan de grillen van de politiek, maar tegelijkertijd zie ik krachten in de samenleving die zorgen dat ik hoopvol ben.’ ‘Weet je wat het is? Niets doen is geen optie. Wij moeten aan de slag voor ons land, voor ons prachtige, verbonden Nederland. We hebben een opdracht – een fantastische opdracht – omdat die Nederland sterker, gezonder en democratischer maakt, een democratische rechtsstaat zoals ik daarvan droom. Dat geldt voor alle ambtenaren: u heeft een taak. Toon de moed om op te komen voor de Grondwet en dus ook te strijden tegen discriminatie en racisme. We kunnen alleen excelleren als we inclusief zijn en handelen.’ ◼

Deel dit artikel