RUBRIEK | AMBTELIJKE HELDEN GEZOCHT

Notadokter die onze taal gezond hield

Eerbetoon aan Gert Riphagen

Gert Riphagen behandelde in zijn rubriek Notadokter 10 jaar en 61 edities lang de kwaaltjes van de ambtelijke taal — steeds met dezelfde combinatie van scherpte, mildheid en vakmanschap. Nu neemt hij afscheid. In dit eerbetoon kijken we terug op de laatste 5 jaar, waarin enkele zorgvuldig gekozen columns nog eens laten zien waarom deze rubriek zo’n vaste waarde werd.

In 2020 verscheen een Notadokter met Coronawoorden. Een bijdrage die meteen de toon zette voor deze periode. In een tijd waarin nieuwe coronawoorden zich sneller verspreidden dan het virus zelf, observeerde Gert met plezier en precisie hoe taal zich onder druk gedraagt. Hij signaleerde woorden als coronababy en coronakanjer. En bedacht nieuwe woorden, waar wij smakelijk om moesten lachen. Zoals piklocatie: een vaccinatielocatie waar door gebrekkige veiligheidsmaatregelen geregeld vaccins worden gestolen die vervolgens op de zwarte markt verkocht worden.

Vertrouwd gereedschap In 2021 pakte hij zijn vertrouwde gereedschap op: het ontleden van de ambtelijke zin. Bijvoorbeeld in de column Ambtelijke bullshit. Hij wees op formuleringen die zo kronkelig waren dat de boodschap onderweg verdampte. Op jargon dat meer verhult dan verklaart. Maar altijd met het respect van iemand die weet hoe complex het werk van ambtenaren is. Zijn columns waren geen beschuldigingen; het waren vriendelijke interventies die aanzetten tot beter schrijven. Een bijdrage uit 2024 is daar een goed voorbeeld van. In zijn Olympische Spelen van ongelukkig taalgebruik behandelde hij een alinea van één zin — 85 woorden lang — alsof hij een wedstrijdverslag maakte. De medailles gingen naar lange zinnen, tangconstructies en passieve formuleringen. Maar Gert eindigde met drie uiterst praktische tips die iedere lezer kon toepassen. Dat inzichtelijke en toegankelijke karakter maakte de rubriek waardevol: je las het met een glimlach en checkte daarna even je eigen zinnen om te contoleren of die stiekem niet te lang werden.

Kijken, luisteren en schrijven In november 2025 schreef hij over de heilige graal van heldere taal. Geen grote woorden maar een kalme reflectie op wat taal kan doen als je haar serieus neemt. Gert had nooit veel woorden nodig. Hij schreef precies genoeg om de lezer beter te laten kijken, luisteren en schrijven. De Notadokter sluit zijn praktijk, maar zijn kleine ingrepen blijven zichtbaar. Een geschrapt bijvoeglijk naamwoord hier, een kortere zin daar. Misschien is dat wel het echte afscheid: niet groot en plechtig, maar in elke zin die net iets beter loopt, dankzij Gert.

Asha Narain en Marc Notebomer

Deel dit artikel