‘De grootste uitdaging is de particuliere huizenbezitter meekrijgen’

Warmte als dé aanjager
voor de energietransitie

Tekst Ellen Röling

Beeld Serge Hagemeier

Wil Nederland grootschalig van het gas af, dan zijn er momenteel twee bewezen alternatieven: stadsverwarming of all-electric. Warmtenetbeheerder Ennatuurlijk zit van Leeuwarden tot Maastricht aan tafel bij provincies en gemeenten om de potentie voor warmtenetten in kaart te brengen en hen te ondersteunen bij een soepele warmtetransitie.

‘Sinds Nederland van het gas af wil gaan, is warmte getransformeerd tot dé aanjager van de energietransitie’

Erik Stronk is algemeen directeur van Ennatuurlijk. ‘Sinds Nederland heeft besloten dat we van het gas af gaan, is warmte opeens getransformeerd van bijproduct tot dé aanjager van de energietransitie,’ vertelt hij. ‘Dat merken we goed in de business. De afgelopen decennia hebben we door heel Nederland circa 70 grotere en kleinere warmtenetten aangelegd. Onze bestaande klanten onderzoeken de mogelijkheden voor uitbreiding van hun netten en nieuwe gemeenten informeren naar de mogelijkheden voor warmte in hun gebied. Zelfs particulieren bellen voor informatie. Dat is weleens anders geweest.’

Warmte wordt met name voor de stedelijke omgeving gezien als dé oplossing. ‘Voor een rendabel warmtenet zijn er twee voorwaarden: een dichtbebouwd gebied met veel woningen, zoals hoogbouw of rijtjeswoningen, en een warmtebron in de buurt. Denk aan industriële restwarmte of een biomassacentrale. All-electric is met name interessant in wijken met nieuwere goed geïsoleerde woningen, waar je voldoende hebt aan lage temperatuurverwarming. Het zal ook vaak de beste oplossing zijn voor woningen waarbij een warmtenet aanleggen niet renderend is, zoals woningen in het buitengebied of in ruim opgezette buitenwijken.’


Grote potentie

Om de bijdrage van warmtenetten binnen de energietransitie te borgen, neemt Ennatuurlijk actief deel aan de sectortafel Gebouwde omgeving. Nederland telt in totaal zo’n 7,5 miljoen huishoudens. Het potentieel van warmtenetten wordt door de warmtesector geschat op 2,5 tot 3 miljoen huishoudens. De sector levert al warmte aan 500.000 woningen. Stronk: ‘De ambitie is om in 2020 minimaal 50.000 woningen per jaar te verduurzamen. Een wijkgerichte aanpak is essentieel maar tevens een enorme opgave. Het is nu voor provincie en gemeente de uitdaging om te bepalen in welke gebieden of wijken een warmtenet de beste oplossing is en dat regionaal af te stemmen. Ennatuurlijk wordt door veel provincies en gemeenten gevraagd voor een sanity check: we inventariseren bij provincies de aanwezige warmtebronnen en bekijken de mogelijkheden van aardwarmte, een nieuwe en tevens zeer duurzame technologie die gebruikmaakt van warmte uit grote diepte. Bij een ruim aantal grotere gemeenten helpen we de potentie van een warmtenet in kaart te brengen. Ook adviseren we ze over verdere verduurzaming van warmtebronnen. Wanneer biomassacentrales zijn afgeschreven, kan aardwarmte namelijk een duurzamer alternatief zijn.

‘Laaghangend fruit is de woning­voorraad van woning­corporaties

Meer dan een leverancier

De woningvoorraad van de woningcorporaties is voor de warmtetransitie laaghangend fruit. Stronk: ‘Deze woningen zijn meestal zeer geschikt voor warmtenetten en de besluitvorming daarover is relatief eenvoudig omdat de bewoners zelf niet hoeven te investeren. Daardoor kunnen ze de startmotor voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving zijn.’
Ennatuurlijk helpt woningcorporaties al decennialang bij de aanleg van warmtenetten in nieuwe projecten en de omschakeling van gas naar warmte bij renovatie. Stronk: ‘We zijn daarin meer dan een leverancier. Met een grote aandeelhouder als PGGM kunnen we meedenken over financiering. Tevens ondersteunen we de corporaties in de communicatie met bewoners. In de loop van de jaren hebben we goed zicht gekregen op hoe je bewoners het beste kunt informeren en hoe je ze over de streep kunt trekken. We geven zelfs kookcursussen op inductieplaten om koudwatervrees voor koken zonder gas weg te nemen. Goede communicatie is van wezenlijk belang: een woningcorporatie kan alleen de warmtevoorziening aanpassen als minstens 70 procent van de bewoners vóór stemt.’


Pijn

De grootste uitdaging in de energietransitie is de particuliere woningeigenaar meekrijgen. Stronk: ‘De overstap van gas naar een warmtenet of all-electric gaat pijn doen. All-electric betekent met name voor eigenaren van oudere woningen een forse investering. Een gangbare oplossing is overstappen op lagetemperatuurverwarming maar daarvoor moet de schil van de woning goed geïsoleerd zijn. Ook is een hele nieuwe installatie nodig, zoals een warmtepomp, vloerverwarming en eventuele nieuwe radiatoren. De impact van een aansluiting op een warmtenet valt in dat opzicht relatief mee. De cv-ketel maakt plaats voor een aansluiting op het warmtenet, je hebt een warmte-afleverset nodig en de bewoner moet elektrisch gaan koken. In de meeste gevallen is een aansluiting op een warmtenet goedkoper dan all-electric, maar de warmtetransitie kost de bewoner hoe dan ook geld.’

Voor meer kennis en ervaring over het gasvrij maken van koopwoningen participeert Ennatuurlijk in vier van de 27 wijken die als proeftuin dienen binnen het BZK-programma Aardgasvrije Wijken. ‘Voor de woningcorporaties hebben we kant-en-klare transitiemodellen, maar voor de particuliere sector hebben we dat nog niet. In de proeftuinen gaan we samen met gemeenten en de bewoners kijken hoe we de transitie kunnen vormgeven. Waar loop je tegenaan? Wat zijn de opties en de kosten? De sector gaat gemeenten helpen met een goede propositie voor hun inwoners.’

De afgelopen maanden kwam ook een mogelijke derde oplossing in het nieuws: waterstof als vervanger van gas. Stronk vindt de technologie veelbelovend, maar waarschuwt voor onnodige vertraging. ‘Nederland kan het zich niet veroorloven om af te wachten tot de techniek is uitontwikkeld. We moeten nu aan de slag. En innovaties pas omarmen als ze klaar zijn voor de markt. Want de opgave is enorm en we kunnen alle technieken daarbij gebruiken.’ ◼

‘De overstap naar een warmtenet of all-electric gaat pijn doen’

Deel dit artikel