Maak ruimte voor
de Regionale Energiestrategie

Werk samen met inwoners en bedrijven

Tekst Bas Nieuwenhuijsen

Beeld Merlin Daleman

Ruimte vinden voor de opwekking van duurzame energie is a hell of a job. Overheden kunnen niet meer afwachten, de bal ligt bij hen, zeggen Duco van Dijk en Jeroen Dooper (senior adviseurs bij adviesbureau Bosch & van Rijn). Overheden moeten samen een Regionale Energiestrategie (RES) opstellen, een essentiële stap om te komen tot breed gedragen keuzes.

Duco van Dijk (l.) en Jeroen Dooper roepen bestuurders op de regie te nemen


‘Het besef moet groeien dat we te gast zijn in onze omgeving’

Gemeenten hebben vaak weinig ervaring met grootschalige duurzame energie. Het is doorslaggevend om zo’n proces goed te begeleiden en deskundigheid erbij te halen, juist als overheden gezamenlijk een RES moeten vaststellen. Waar komen de duurzame energieprojecten en aan welke voorwaarden moeten die voldoen? Het vergt veel inzet om inwoners goed te betrekken bij de besluitvorming.


Sociale wind

Voor het opstellen van een RES hebben overheden verschillende middelen, aldus Duco van Dijk. ‘Ze kunnen bijvoorbeeld een bindende structuurvisie voor duurzame energieprojecten maken of kiezen voor een ruimtelijk afwegingskader. In beide gevallen kunnen ze een milieu­effectrapportage laten maken en een participatietraject met inwoners organiseren. Een milieueffectrapportage geeft veel inzicht in de effecten van duurzame energie op de omgeving, die informatie vormt de basis voor het gesprek met inwoners.’ Van Dijk en Dooper hebben ervaring opgedaan met verschillende aanpakken, die als voorbeeld kunnen dienen voor overheden die een RES moeten ontwikkelen.’

Ze wijzen op een project in Noord-Brabant langs de A16, tussen Moerdijk en Hazeldonk aan de grens met België. ‘Hierin nam de provincie Noord-Brabant de regie, samen met de gemeenten Moerdijk, Drimmelen, Breda en Zundert,’ vertelt Jeroen Dooper. ‘Er lagen twee belangrijke voorwaarden: er komt ergens in dit gebied een windmolenpark en projectontwikkelaars met grond moeten deelnemen aan een participatietraject met lokale stichtingen en coöperaties, die voor 25 procent eigenaar worden. De omwonenden worden zo mede-eigenaar en delen mee in de opbrengst.’

Legitimiteit

Bosch & van Rijn heeft geholpen met het opstellen van de milieueffect­rapportage, het inpassingsplan en de contracten met de marktpartijen. Dooper: ‘Er zijn elf alternatieven uitgewerkt, en tenslotte hebben Gedeputeerde Staten een voorkeursvariant gekozen, waarin de positieve elementen van de verschillende plannen zoveel mogelijk werden gecombineerd. In september dit jaar zijn het plan en bijbehorende vergunningen vastgesteld.’

‘Bestuurders moeten de regie in handen nemen,’ aldus Dooper. ‘Bij het project langs de A16 heeft gedeputeerde Erik van Merrienboer de regierol gepakt en zocht ook zelf het contact met de mensen. Wij zijn er om technische uitleg te geven, maar het is een besluit van de provincie. Een bestuurder die zijn gezicht laat zien en aanspreekbaar is, geeft zo’n proces legitimiteit.’

‘Dat is ook van belang bij onze aanpak in de gemeente Olst-Wijhe,’ stelt Van Dijk. ‘Daar hebben we voor het opstellen van een energievisie samen met inwoners geschikte plekken onderzocht voor windparken en zonnevelden. Op basis van ons locatie-onderzoek organiseerden we samen met de gemeente de dialoog met de inwoners. Dat resulteerde in mogelijkheden voor zowel wind- als zonneparken én inzicht in de wensen en voorwaarden van inwoners. De gemeenteraad kan zo een goed gedragen besluit nemen.’


Transitiepijn

Gedeputeerde Erik van Merrienboer gaat op zijn website (erikvanmerrienboer.nl) uitvoerig in op het traject langs de A16: ‘In Brabant moeten we duurzame, afgewogen beslissingen nemen om het evenwicht tussen natuur, wonen, economie en energie te bewaken. Dat proces gaat gepaard met iets dat ik transitiepijn zou willen noemen. Het afwegen van belangen is zo mogelijk nog complexer. Een nog grotere zorgvuldigheid is vereist. In het verleden konden we nog onbenutte ruimte ‘vergunnen,’ anno 2018 bestaat dat niet meer: ruimte is schaars en heeft vaak meerdere functies tegelijk. Samen moeten we tot kwalitatieve afwegingen komen. Meer in het besef dat we te gast zijn in onze omgeving en we ons ook als zodanig moeten gedragen. Willen bijdragen, in plaats van opsouperen. Waar mogelijk kwaliteit toevoegen en meerwaarde creëren.’


Hoge eisen

‘Dergelijke afwegingen, tussen individueel en maatschappelijk belang, tussen behoud van natuur en woonwensen, tussen duurzame energie en overlast zijn niet gemakkelijk,’ aldus Van Merrienboer. ‘Zo is onlangs ook weer gebleken bij het besluit van Provinciale Staten over de komst van 28 windmolens aan de A16. Door goed naar elkaar te luisteren, samen te bekijken wat wel en echt niet kan, is er uiteindelijk een gedragen eindresultaat geboekt. Dat lukt alleen als we hoge eisen aan iedereen stellen: om te beginnen aan onszelf. Niet ‘gunnen’ als het volgens de regels kan, maar kijken hoe we kwalitatief het onderste uit de kan kunnen halen. Maar ook het verschil willen maken.’ ◼

Deel dit artikel