Geef energietransitie
een plek in de
Omgevingsvisie

Tekst Ellen Röling

Windmolens, een zonnepanelenweide, een warmte­netwerk vanuit de plaatselijke vuil­verbranding. De energietransitie is van invloed op de leefomgeving. En zou dus automatisch moeten worden meegenomen in de Omgevingsvisie van gemeenten, vindt promovendus Fons van der Linden van het Centrum voor Energievraagstukken van de UvA. ‘Dat is ook gelijk een effectieve manier om klimaatambities concreet te maken.’

Fons van der Linden
‘De Omgevingswet biedt middelen om de vertaalslag te maken van ambitie naar concrete maatregelen’

Voor de energietransitie mag geen middel onbenut blijven. Fons van der Linden onderzocht hoe de Omgevingswet een bijdrage kan leveren aan de energietransitie en kwam tot hoopvolle conclusies. ‘Je ziet dat gemeenten op dit moment worstelen met hun rol. Ze zetten uitdagende ambities neer als ‘klimaatneutraal in 2030’ of ‘30 procent CO2-reductie in 2020’, maar hebben in de regel geen idee hoe ze dat concreet gaan bereiken. Ondertussen maken ze onderdeel uit van een krachtenveld, waarin enerzijds de burger wil meedoen en zelf initiatieven neemt voor decentrale opwek. Anderzijds zijn er bestaande afspraken op provinciaal of regionaal niveau die op lokaal niveau tot verzet kunnen leiden, denk aan grootschalige windmolenparken. De Omgevingswet biedt een uitgelezen kans om samen met de burger in een vroeg stadium op een rijtje te zetten wat er ruimtelijk gezien nodig is om lokale klimaatdoelstellingen ook daadwerkelijk te bereiken en dit vast te leggen in de Omgevingsvisie.’

Bij het ontwikkelen van een gezamenlijke visie komen automatisch spanningspunten naar boven. ‘Wat zijn de wensen ten aanzien van het dna van de omgeving en hoe passen de klimaatopgaven daarin? Stel, burgers willen de landelijke uitstraling van een gemeente beschermen en hebben daarom weerstand tegen windmolens. Wat is dan het alternatief om voldoende duurzame energie op te wekken zodat tóch de gestelde doelstellingen worden bereikt? De Omgevingsvisie biedt een basis om samen de opties te onderzoeken. En wellicht blijken windmolens dan tóch de beste oplossing.’


Gemiste kans

De lokale Omgevingsvisie biedt ook input voor de regionale klimaattafels waarin straks regionale energiestrategieën worden ontwikkeld op basis van het landelijke Klimaatakkoord. Van der Linden: ‘Klimaatuitdagingen die binnen de gemeentegrenzen niet haalbaar zijn, kunnen op regionaal niveau misschien wel worden verwezenlijkt. Misschien heeft een nabije gemeente veel industrie die warmte kan leveren als alternatief voor gas. Voorwaarde is dat gemeenten concreet hebben wat hun opgaven zijn en dat ze hiervoor draagvlak hebben in de samenleving.’ Een Omgevingsvisie formuleren staat in alle gemeenten de komende jaren op het programma. Energietransitie daarin meenemen is een suggestie, maar geen vereiste. Een gemiste kans, aldus Van der Linden. ‘De Omgevingswet biedt middelen om de vertaalslag te maken van ambitie naar concrete maatregelen in het ruimtelijk domein, waardoor de energietransitie handen en voeten krijgt. Het is de vraag of gemeenten die vertaalslag maken als ze niet een beetje gestuurd worden.’ ◼

Deel dit artikel