Vliegwiel voor stedelijke energietransitie

Haagse overheidsgebouwen klimaatneutraal in 2040

Tekst Ellen Röling

Beeld Corné Bastiaansen

De energietransitie in stedelijk gebied moet sneller. Het Rijksvastgoedbedrijf, gemeente Den Haag en provincie Zuid-Holland willen een katalysator zijn met het eigen vastgoed. Binnen de Green Citydeal EnergieRijk Den Haag committeren ze zich samen met publieke en private partners aan een ambitieus doel: 24 overheidsgebouwen in het Haags centrumgebied klimaatneutraal in 2040 én een succesvolle aanpak ontwikkelen die de stedelijke energietransitie in binnen- én buitenland kan versnellen.

Bij de slimme gebiedsgerichte aanpak van EnergieRijk Den Haag worden gebouwen gezamenlijk vergroend

‘De energie­transitie is nog een zoektocht’

Op 27 september werd de Green Citydeal EnergieRijk Den Haag (ERDH) feestelijk ondertekend door staatssecretaris Raymond Knops van BZK, gedeputeerde Jeannette Baljeu en wethouder Liesbeth van Tongeren van de gemeente Den Haag. Niet eerder werkten drie bestuurslagen op deze schaal samen met publieke en private partners aan de energietransitie in stedelijk gebied. Binnen het initiatief vallen onder meer de gebouwen van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, het ministerie van Financiën, het provinciehuis en het stadhuis van Den Haag. Bijzonder aan het project is de gebiedsgerichte aanpak. Knops: ‘We gaan niet één enkel gebouw verduurzamen, maar hanteren een slimme gebiedsgerichte aanpak waarbij we vele gebouwen gezamenlijk vergroenen. Die versnelling is nodig om de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs te realiseren. ERDH maakt deel uit van het Regionaal Ontwikkelprogramma dat ik eerder dit jaar naar de Kamer stuurde. Met dit programma realiseren we zowel maatschappelijke doelen als een optimaal financieel rendement op vastgoed. Dat is goed rentmeesterschap.’

‘Gebouw voor gebouw verduurzamen, gaat veel te langzaam,’ legt projectdirecteur ERDH Frans Deeleman van het Rijksvastgoedbedrijf uit. Alleen het Rijksvastgoedbedrijf heeft er al zo’n 7.000. Om onze eigen gebouwen in 2050 klimaatneutraal te hebben, moeten we vanaf nu elke werkdag één gebouw klimaatneutraal opleveren. Maar met de huidige aanpak krijgen we dat nooit voor elkaar, dus die aanpak moet sneller en slimmer. We staan voor een uitdagende opgave. Maar als deze combinatie van publieke en private partners het samen al niet kan, wie dan wel?’


‘We realiseren zowel maatschappelijke doelen als financieel rendement’

Op drie fronten

Onder leiding van Deeleman gaan de ERDH-partners de 24 overheidsgebouwen op drie fronten tegelijk aanpakken. ‘Vanzelfsprekend gaan we het energieverbruik terugbrengen. Onder meer door goede inregeling van installaties, door gebruik van sensoren die voorkomen dat ruimtes onnodig verwarmd of verlicht worden en door realtime verbruiksmonitoring.’ Mocht isolatie van gebouwen nodig zijn, dan mag dat samenvallen met natuurlijke renovatiemomenten om verspilling van gelden te voorkomen, voegt Deeleman toe. ‘Daarnaast en kenmerkend voor de ERDH-aanpak is de aanleg van een smart thermal grid waarmee we bestaande en nieuwe WKO -installaties aan elkaar koppelen. Zo kunnen we efficiënter gebruik maken van de ondergrond zodat de capaciteit van elke installatie optimaal wordt benut.’ Ook gebouwen die nu nog stadsverwarming hebben, zoals het Binnenhof, worden op termijn op het smart thermal grid aangesloten. De extra warmte die daarvoor nodig is, zou van een geothermische bron moeten komen, aldus Deeleman. Geothermie is een nieuwe veelbelovende warmtetechnologie waarbij warmte uit kilometersdiepe bronnen wordt gewonnen. Dit alles moet leiden tot een besparing van 65.000 GJ per jaar. De derde pijler van de ERDH-aanpak is de benodigde elektriciteit zo duurzaam mogelijk inkopen, steeds meer van lokale bronnen.


Gedeelde ambities

De ambities van het rijk sluiten naadloos aan bij de klimaat-doelstellingen van de gemeente Den Haag die ook klimaatneutraal wil zijn in 2040. Programmadirecteur Energietransitie Martin Andriessen stelt dat het niet meer dan logisch is om dan samen op te trekken. ‘In deze fase is de energietransitie nog een zoektocht. Wat is de beste oplossing voor een dichtbebouwd gebied met voornamelijk gebouwen? Binnen ERDH kunnen we samen de opties onderzoeken en uitproberen. Hoe meer partijen meedoen, hoe beter. Bovendien staan het stadhuis en ons nieuwe culturele centrum in het centrumgebied, waardoor we ook als gebouweigenaar participeren.’ Andriessen ziet ERDH als een initiatief waarin ook veel leerervaring wordt opgedaan voor vergelijkbare gebieden binnen de gemeente. Andere mede-
ondertekenaars van de Green Citydeal EnergieRijk Den Haag zijn onder meer de SER, de Politie, de Raad voor de rechtspraak, diverse Hoge Colleges van Staat en private partijen als Facilicom Groep, Safire en BAM. ‘Als bouw- en vastgoedbedrijf wil je bij zo’n grootschalig beweging betrokken zijn,’ stelt Ellen Masselink, directeur BAM Business Developers van BAM Bouw en Techniek. BAM deed nieuwbouw en grote renovaties aan twee gebouwen in het gebied, waaronder die van de Hoge Raad der Nederlanden aan het Korte Voorhout. En heeft met de gebouweigenaren een langdurige overeenkomst voor onderhoud en beheer, waaronder de energievoorziening. ‘Het is een mooie kans om innovaties en kennis die wij ontwikkelen toe te passen en te testen. We zien dat als onze maatschappelijke verantwoordelijkheid, maar daar liggen ook businesskansen: de kennis die we in deze samenwerking opdoen kunnen we ook op andere plekken in Nederland en het buitenland gaan inzetten.’


Overal nodig

Wat de hele operatie precies gaat kosten, weet Deeleman nog niet. ‘Wat we wel weten is dat alles wat we doen, toch moet gebeuren. Die kosten moeten hoe dan ook gemaakt worden om de gebouwen klimaatneutraal te maken. En omdat we het samen doen, zullen die kosten lager uitvallen dan als je elk gebouw apart gaat verduurzamen.’ Daar staan ook opbrengsten tegenover, aldus Deeleman. Ten eerste de beoogde CO2-reductie en de beoogde warmtetransitie waarbij alle gebouwen zo efficiënt mogelijk gebruik maken van aardwarmte, de groei van de regionale werkgelegenheid en natuurlijk de hogere opgave: kennisontwikkeling en deling over de gebiedsgerichte aanpak met andere stedelijke gebieden, ook in het buitenland. ‘We zien dit project ook als een investering die gaat uitbetalen door de export van onze kennis, want die is overal nodig.’ ◼


Meer weten? Hier vindt u meer over EnergieRijk Den Haag.




Deel dit artikel