Inwoners betrekken bij klimaatbeleid? ‘Ja, dûh!’

Tekst Ellen Röling

Beeld Shutterstock

Energierechtjurist en politicoloog Sanne Akerboom is 25 oktober gepromoveerd aan de Universiteit Utrecht op een onderzoek naar burgerparticipatie bij de energietransitie. Een belangrijke conclusie is dat overheden zich meer moeten inspannen om betrokkenheid van inwoners mogelijk te maken. ‘Door gebrek aan samenwerking staan beide partijen nu vaak tegenover elkaar, in plaats van dat ze elkaar versterken. Dat moet je toch niet willen?’

Sanne Akerboom
‘Inwoners moeten bereid zijn zelf een offer te brengen’

Dat je inwoners meer moet betrekken bij de energietransitie, lijkt een open deur,’ aldus Akerboom. ‘Helaas blijkt dat in de praktijk minder vanzelfsprekend. Volgens de Algemene wet bestuursrecht is inwoners informeren via een openbare bekendmaking in principe voldoende. In sommige gevallen mogen ze input leveren, maar in de praktijk blijkt dat vaak een formaliteit. De overheid bepaalt zelf of de input wordt meegenomen in de afweging. Wettelijk staat ze daarbij in haar recht, maar de vraag is of zo’n topdown-aanpak handig is. Zeker bij maatregelen die directe impact hebben op de leefomgeving, zoals bijvoorbeeld windparken. Inwoners komen achteraf in verzet en procederen tot aan de laatste instantie. Terwijl deze tijd juist vraagt om samenwerken en elkaar versterken.’

Akerboom wil dat gemeenten hun wettelijke informatieplicht verruimen en zich actief inspannen om inwoners mee te nemen in planvorming voor de lokale energietransitie. ‘Dat is in ieders voordeel. Betrek inwoners nog voordat je zelf een visie hebt gevormd. Informeer ze over het doel, de opties, de kosten en de kaders. Veel lokaal klimaatbeleid is bijvoorbeeld afgeleid van landelijk beleid, zoals het Energieakkoord uit 2013, waarin over de plaatsing van tien of elf grote windparken is beslist. Locatie en aantal windmolens zijn al op landelijk en provinciaal niveau vastgelegd en vallen niet meer te veranderen. Dat neemt niet weg dat er ruimte kan zijn voor lokale wensen. Wellicht kan de formatie van de windmolens anders, waardoor inwoners minder overlast ervaren. Zo creëer je draagvlak.’


Offer

En draagvlak is essentieel voor de uitdagingen waar Nederland de komende jaren voor staat, denk aan ‘van het gas af’. Akerboom: ‘Inwoners moeten bereid zijn zelf een offer te brengen, te investeren in een nieuwe warmtevoorziening en/of flink verbouwen. Besteed als gemeente daarom aandacht aan het organiseren van lokale burgerparticipatie. Bespreek uitdagingen en opties tijdig met een representatieve afvaardiging van de bevolking. Mensen uit alle geledingen, het liefst met een grote achterban. Huur desnoods een procesmanager in die de wensen en standpunten van burger en overheid kan vertalen en verbinden, zodat beslissingen breed gedragen worden.’

Burgerparticipatie zou op dezelfde wijze moeten worden georganiseerd voor de dertig regiotafels die straks het Klimaatakkoord vertalen naar regionale doelstellingen, stelt Akerboom tot slot. ‘Voorkom dat regionale plannen achter het bureau worden gemaakt zonder inbreng van de inwoners.’ ◼

Deel dit artikel